Ýerleşiş we ýeňiş
Oýun meýdançalary garaňky, çep ýakyn burç meýdançasy hem garaňky. Aklar ilkinji üç hatary eýeleýär we partiýany başlaýar. Garşydaşyny ähli şaşkalardan ýa-da ähli kanuny ýörişlerden mahrum eden ýeňýär. Şaşkalary gabamak olary aýyrmak ýaly ýeňiş usulydyr.
Ýönekeý şaşka we damka
Bir böküşde bir başga şaşka alynýar. Özüňkiň üstünden böküp bolmaýar. Böküşden soň urşuň dowamy bar bolsa, ony şol bir şaşka ýerine ýetirmeli.
- Ýönekeý almazdan diagonal boýunça öňe bir boş meýdança gidýär.
- Ýönekeý hem öňe, hem yza urýar: goňşy başga şaşkanyň üstünden böküp, derrew onuň aňyrsyndaky boş meýdança geçýär.
- Damka boş diagonal boýunça islendik aralyga süýşýär we uzakdaky şaşkany urup, onuň aňyrsyndaky boş meýdançany saýlaýar.
Almak hökmany, saýlaw erkin
Iň bolmanda bir şaşkaň urup bilýän bolsa, rahat ýöriş gadagan. Birnäçe doly marşrut bar bolsa, islendigini saýlap bolýar: aýrylýan şaşkalaryň sany we hili artykmaçlyk bermeýär.
Erkin saýlaw saýlanan seriýanyň ortasynda durmaga ýol bermeýär. Her gonuşdan soň dowamyny barla. «Hemmeden köp almak gerek» düzgüni beýleki görnüşlere, şol sanda halkara we brazil şaşkasyna degişli.
Damka haçan peýda bolýar
Soňky hatara adaty ýöriş ýörişi tamamlaýar we ýönekeýi damka öwürýär. Indiki hereket garşydaşyň jogabyndan soň mümkin.
Alyşda soňky hatara ýeten ýönekeý derrew damkanyň mümkinçiliklerini alýar. Dowamly almak bar bolsa, seriýa eýýäm damka hökmünde dowam edýär — hatda ol ahyrsoňy soňky hatardan gitse-de.
Alnan şaşkalar entek päsgel bolup galýar
Doly seriýada aýrylan figuralar diňe uruş tamamlanandan soň tagtadan aýrylýar. Seriýa dowam edýänkä, eýýäm urlan şaşkanyň üstünden ikinji gezek böküp bolmaýar: ol diagonaly petikleýär.
Boş meýdançany gaýtadan kesip geçip bolýar. Şonuň üçin damkanyň öwrülmegini barlanda boş meýdança bilen eýýäm urlan, ýöne entek aýrylmadyk şaşkaly meýdançany tapawutlandyrmak möhüm. Muny köplenç türk urgusynyň düzgüni diýip atlandyrýarlar.
Deňlik we aýratyn soňlar
Ylalaşyk we ýeňip bolmaýan pozisiýa mümkin. Görkezilen çäkleri goşmak gerek däl: anyk soňuň şertleri ulanylýar.
Partiýanyň soňuna çenli sekunt goşulmazdan kontrolde IDF düzgünleri birnäçe kiçi soňlarda derrew reglament deňligini göz öňünde tutýar, aýdyň görkezilýän ýeňiş üçin kadadan çykma bilen. Ýaryş üçin 7.2.7–7.2.10 bentlerini we onuň reglamentini barla.
| IDF şerti | Çäklendirme |
|---|---|
| Şol bir nobat bilen pozisiýanyň gaýtalanmagy | Üçünji peýda boluş — deňlik. |
| Diňe damkalar ýöreýär, almazdan we ýönekeýleriň ýörişisiz | 15 ýöriş. |
| Bir damka garşy üç ýa-da ondan köp damka | Gatnaşyk peýda bolan pursatdan güýçli tarapyň 15 ýörişi. |
| Uly diagonalda ýalňyz damka garşy damkaly üç figura | Ýeňişli ýagdaýa ýetmek üçin güýçli tarapyň 5 ýörişi. |
| Iki damka, ýönekeýli damka ýa-da damka garşy damka | Ýeňişli ýagdaýa ýetmek üçin 5 ýöriş. |
| Iki tarapda-da damka bar; material gatnaşyk üýtgemeýär, almak ýa-da öwrülmek ýok | 4–5 figuraly soňlarda — 30 ýöreýiş, 6–7 bilen — 60. |
Ýazgy, sagat we ýüzbe-ýüz oýun
Meýdança a–h harpy we 1–8 sany bilen ýazylýar. Rahat ýöreýişiň mysaly — c3–d4; almak — c3:e5. Gerek bolsa, tutuş seriýanyň aralyk meýdançalary ýazylýar.
Ýüzbe-ýüz oýunda öz şaşkaňa bilkastlaýyn degmek, mümkin bolsa, şonuň bilen ýöremäge borçly edýär; düzetmezden öň garşydaşy duýdur. Ýöriş bir el bilen ýerine ýetirilýär. Sagat we jedelli ýagdaýlar ýaryş reglamenti bilen düzgünleşdirilýär.
DUEL-de şaşkanyň oýun görnüşi rus 8×8-dir. Serwer sagady, netijäni tassyklamak we aragatnaşyk ýitende özüňi alyp baryş onlaýn partiýanyň düzgünlerine degişli, diagrammalary erkin üýtgetmäge däl.
Çeşmeler we redaksiýa
FIDE/FMJD/IDF resmi düzgünleri boýunça. DUEL terjimesi we düşündirişleri. Mysallar şu salgyt üçin taýýarlanyldy. Çeşmeleriň we redaksiýanyň barlag senesi: 26 oktýabr 2026.
Şaşka-64 düzgünleri: rus wersiýasy, 2–4 we 7-nji maddalar. 4.16 bendiniň brazil kadadan çykmalary bu ýerde ulanylmaýar. 2026-njy ýylyň 26-njy oktýabrynda barlanyldy.