Orðabók spælarans
Orðabók spælaransHeiti → greitt dømi → gjøgnumgongd á borðinum36
Fyrst skilja. Síðan spæla.
Stuttar høvundatekstir til fyrsta kenniskap. Í hvørjum heiti er eitt dømi, samband við onnur hugtøk og kelda til regluna.
Funnið: 36
TalvSkák
Álop á kongin. Næsti leikur má taka skákina burtur.
Rókur á e1 álopir kongin e8 eftir leysu linjuni e.
TalvMát
Skák uttan lógliga verju; parturin endar við sigri hjá álopandi síðuni.
Eftir 1.f3 e5 2.g4 Qh4# er mát boðað hvítum.
TalvPatt
Ongin skák er, men tann, sum er á tur, hevur ongan lógligan leik. Tað er javnleikur.
Svart: Kh8; hvítt: Kf7, Qg6. Tá ið svart er á tur — patt.
TalvRokade
Felags leikur av kongi og róki, tá rætturin er varðveittur og leiðin hjá konginum er leys og trygg.
Við loyvdari stuttri rokade fer hvíti kongurin e1–g1 og rókurin h1–f1.
TalvTøka í framgongd
Serlig tøka av peði beint eftir byrjunarleiki tess um eitt felt.
Eftir d7–d5 kann hvíta peðið e5 svara við e5×d6 og taka d5, um kongurin verður í trygd.
TalvUmbreyting av peði
Á seinastu rað verður peðið skift út við drotning, rók, bisp ella riddara í sama liti.
Á fríum e8 kann hvíta peðið á e7 gerast riddari: e8=N.
TalvGaffil
Ein figura álopir fleiri mál samstundis.
Riddari á c7 álopir kongin e8 og rókin a8.
TalvBinding
Tá ið figuran fer, opnast álop á málið, sum stendur aftanfyri; kongurin má ikki verða blottaður.
Rókur á e1, svartur riddari á e7 og kongur á e8: er linjan frí, er riddarin bundin.
TalvMiðjan
Tey fýra miðfeltini d4, e4, d5 og e5; hent støði fyri figur.
Byrjunarleikurin e2–e4 tekur e4 og opnar vegin fyri bispinum f1.
TalvFrítt peð
Framman fyri tí eru eingi fíggindapeð á linjuni hjá tí og á grannalinjunum.
Hvítt e5 er frítt peð, um eingi svørt peð eru á d6–d7, e6–e7 og f6–f7.
TalvMótsstøða
Kongar standa móti hvørjum øðrum; leikrarøðin hjálpir at avgera, hvør víkir týdningarmiklum feltum.
Kongarnir e4 og e6 eru skildir av feltinum e5: hetta er nær bein mótsstøða.
TalvEndaspæl
Stig við fáum figurum; virkni kongins fær ofta serligt virði.
Í endaspælinum kongur og peð móti kongi kanna vegin til umgerð.
TalvKongur
Kongurin gongur á grannafelt, um tað ikki er álopið. Trygd hansara avmarkar loyvdu leikirnar hjá allari síðuni.
Hvíti kongurin e4 kann fara á d4, um svørt ikki áloppa hetta felt. Í døminum er svarti kongurin langt burturi, á h8.
TalvDrotning
Drotningin gongur eftir beinum linjum og skráum yvir so nógv frí felt, sum hon vil; hon kann ikki hoppa yvir figur.
Drotningin á e4 gongur til h4 gjøgnum fríu feltini f4 og g4.
TalvRókur
Rókurin gongur loddrætt og vatnrætt, til hann møtir forðing. Egin brikka kann hvørki verða lopin yvir ella tikin.
Rókurin á a1 kemur á a7, um feltini a2–a7 eru frí.
TalvBispur
Bispur gongur eftir leysum diagonalum og verður alla leiktíðina á felti av sama liti.
Bispur c1 kann fara á g5 um d2, e3 og f4, tá hesi felt eru leys.
TalvRiddari
Riddarin flytir seg tvey felt eftir einum ási og eitt eftir hinum. Figurar ímillum forða honum ikki.
Úr byrjunarstøðuni fer riddarin g1 á f3 og hoppar yvir sína peðrøð.
TalvPeð
Peðið gongur fram eftir linjuni og tekur á grannafelt á diagonal fram. Frá byrjunarfeltinum er leikur tvey felt møguligur.
Í byrjunarstøðuni er e2–e4 loyvt: bæði feltini e3 og e4 eru leys. Tøka eftir linjuni verður ikki loyvd av hesum.
TalvTøka av figur
Ein figura tekur felt hjá figur mótpartarins og tekur hana av, um slíkur leikur er loyvdur. Serligt undantak fyri peð er tøka í framgongd.
Bispur c4 tekur svarta peðið d5 og verður standandi á d5. Ólíkt dammum hoppar hann ikki á e6.
TalvVerja av figur
Ein figura er vard, tá onnur egin figura ræður yvir feltinum og kann svara tøkuni, um trygd kongins ikki forðar.
Rókur d1 verjir riddaran d4 eftir leysari linju. Hetta má kannast, áðrenn skifti á d4.
TalvÓvard figura
Óvarda figur verður ikki stuðlað av aðrari egnari figur. Um hon verður álopin, kanna hóttandi tøku og møguligt svar.
Svartur rókur d8 tekur hvíta riddaran d4 eftir tómari linju; hvíti kongurin a1 kann ikki svara við tøku á d4.
TalvOpnað álop
Tá ein figura fer burtur, opnar hon linju fyri aðrari egnari figur, sum byrjar at áloppa málið.
Eftir Be2–d3 álopir rókurin e1 eftir opnaðu linjuni svarta drotningina e8. Eingin skák er í hesi støðu.
TalvOpnað skák
Opnað álop á kongin: ein figura flytir seg, og skákina eftir fríggjaðu linjuni gevur onnur.
Bispurið fer frá e2 á c4, og rókurin e1 gevur skák svarta konginum e8.
TalvTvífalt skák
Tvær figur áloppa kongin samstundis. Verja móti slíkari skák er bara møgulig við leiki av konginum.
Eftir Be2–b5 verður kongurin e8 álopin bæði av bispinum b5 og rókinum e1. Hvørki at steingja eina linju ella at taka bara aðra av hesum figurum er nóg mikið.
TalvÍgjøgnumálop
Tvey mál verða álopin á somu linju; tá ið fremra brikkan fer, opnast álopið á ta aftaru. Stendur kongurin fremst, er svar upp á skák skyldugt.
Rókurin á e1 setur kongin á e7 í skák. Eftir Ke7–d7 stendur svarti rókurin á e8 undir álopi.
TalvMenning av figurum
Menning er at føra figur frá byrjunarfelti til nyttugan arbeiði: stríð um miðjuna, verju av konginum og samspæl.
Byrjunarleikurin Ng1–f3 førir riddaran út og gevur stýr yvir e5 og d4. Hann vinnur ikki tilfar í sær sjálvum.
TalvOpin linja
Linja uttan peð hjá báðum síðum. Hon kann gerast vegur fyri rókin, men aðrar figur avmarka enn leikin.
Á linjuni a eru hvørki peð ella onnur forðing: rókur a1 kann seta seg á a7.
TalvHálvopin linja
Linja, har eingi egin peð eru, men peð hjá mótpartinum er. Slíkt peð kann gerast mál hjá róki.
Hvít hava einki peð a, svørt hava peð a7. Rókur a1 fer á a6 og trýstir á a7.
TalvTvífalt peð
Tvey peð hjá somu síðu á somu linju. Tey verja ikki hvørt annað, tí eitt peð ræður yvir feltum á grannalinjum.
Hvítu peðini c3 og c4 eru tvífalt; einki teirra verjir hitt.
TalvAvbyrgt peð
Peð, sum ikki hevur egin peð á grannalinjum. Í hesi bygnaði tørvar tað verju frá figurum, um tað verður álopið.
Hvíta peðið d4 er avbyrgt: á linjunum c og e eru eingi hvít peð. Peðið a2 broytir ikki hetta.
TalvBundin peð
Peð hjá somu síðu á grannalinjum. Við hóskandi støðu kann annað styðja hitt.
Hvítu peðini d4 og e5 eru bundin: d4 verjir e5. Onki afturvernd er frá e5 til d4.
TalvPeðkeðja
Peð hjá somu síðu standa á diagonal og styðja næsta peðið. Aftasta peðið er grundarlagið í keðjuni.
Í keðjuni c3–d4–e5 verjir peðið c3 d4, og d4 verjir e5. Grundarlagið her er c3.
TalvPeðferhyrningur
Geometrisk ábending til at kongurin eltir eitt frítt peð. Rokna við leikrarøð, byrjunartvífalt stigi og forðingum á leiðini.
Eftir a4–a5 er ferhyrningurin a5–d5–d8–a8. Svarti kongurin f4 er uttanfyri og náar ikki hesum peði uttan aðrar forðingar.
TalvSkifti av figurum
Rað av sínámillum tøkum. Met ikki bara tiknu figurarnar, men eisini støðuna eftir fulla svarið hjá mótpartinum.
Hvíti rókur d1 tekur rókin d8 við skák; svarti kongurin e8 kann svara Kxd8. Báðir rókarnir eru tiknir av.
TalvTempo
Tempo er ein leikur sum tíðartilfang á borðinum. Ber saman, hvussu nógvir nyttugir leikir hvør síða tørvar til sína ætlan.
Ng1–f3 mennir riddaran í einum leiki og gevur svartum turin. At venda aftur á g1 krevur enn ein hvítan leik.
TalvKrosstøl á feltinum
Bókstavurin a–h ásetir linjuna, talan 1–8 røðina. Krosstølini broytast ikki, tá borðið verður snarað.
Skrivingin e2–e4 merkir flyting úr feltinum e2 á e4; bókstavurin e verður varðveittur, nummarið á røðini broytist.
Allar greinar í hesi deild
Frá tínum fyrsta feti til títt egna hugskot
Les, hygg at einum dømi og royn tað á borðinum.
Soleiðis telvar tú: uppseting, fólk og fyrsta talvið
Set borðið upp, lær leik og slátt hjá hvørjum fólki, og kanna síðani skák, serligar leikir og eitt heilt byrjanardømi.
Fyrstu fetFyrstu flytingarnar í talvi: miðjan og menning av talvfólki
Ein greið opningsætlan: taka miðjuna, menna riddarar og biskupar, og kanna svarið hjá mótspælara tínum. Kanna eitt dømi á borðinum.
Fyrstu fetRokering: nær hon er loyvd, og hví flyta kongin
Rokering á kongssíðu og drotningarsíðu: flyting av kongi og róki, reitir undir álopi og at varðveita rokeringarrættin. Royn hana á borðinum.
Reglur og ætlanRiddaragaffilin: at síggja tvey mál í eini flyting
Finn ein riddaragaffil, kanna svarið, og skil ein vinning í tilfari frá einum lokkandi, men ónyttuligum tvíálopi. Eitt dømi við trimum flytingum.
TaktikSkákmát og patt: at hava ongar flytingar merkir ikki altíð sigur
Skák, loyvd svar og fellan við eykadrotning greiða frá muninum millum skákmát og patt. Set rókskákmát á dømisborðinum.
At enda spæliðEn passant: hví eitt peð hvørvur av grannareitinum
Fimm flytingar greiða frá, nær en passant er tøkt, hvørt peð verður tikið burtur, og hví høvið ikki kann goymast til seinni.
ReglurPeðuppstigan: tá ein riddari er nyttugari enn ein drotning
Fýra val til peðuppstigan og ein gaffil við nýggja riddaranum. Kanna skákina, svarið hjá konginum og takið av drotningini, sum kemur aftaná.
TaktikBindingar: hví ein riddari hevur vanligar flytingar, men ongar loyvdar
Finn linjuna rók–riddari–kongur og loys eina algilda binding. Ein støða stig fyri stig greiðir frá, hví ein flyting er forboðin, og hví tað broytist.
TaktikSlepp undan hengjandi talvfólkum: kanna hóttanir, áðrenn tú flytir
Ein stutt rutina fyri skákir, tøk og mótstøðusvar. Ber saman ein óvardan riddara við eini líknandi støðu, har eitt peð verjir hann.
Strategi og venjingVirkin kongur og opposition
Lern, hvussu ein kongur stuðlar einum peði í endaspælinum: opposition, hvør er á umfari, og eitt spælbart dømi. Ven hugskotið í DUEL.
Strategi og venjingFrípeð og ferningsreglan
Kann kongurin náa eitt frípeð? Lern ferningsregluna og spæl eitt kapp av nýggjum heilt fram til uppstigan á borðinum í DUEL.
Strategi og venjingBókasavnið veksur við DUEL. Greinar um dam fevna um Russisk dam á einum 8×8 borði; onnur sløg hava aðrar reglur.
Ruslan · No Limits