Orðabók spælarans
Orðabók spælaransHeiti → greitt dømi → gjøgnumgongd á borðinum60
Fyrst skilja. Síðan spæla.
Stuttar høvundatekstir til fyrsta kenniskap. Í hvørjum heiti er eitt dømi, samband við onnur hugtøk og kelda til regluna.
Funnið: 60
TalvSkák
Álop á kongin. Næsti leikur má taka skákina burtur.
Rókur á e1 álopir kongin e8 eftir leysu linjuni e.
TalvMát
Skák uttan lógliga verju; parturin endar við sigri hjá álopandi síðuni.
Eftir 1.f3 e5 2.g4 Qh4# er mát boðað hvítum.
TalvPatt
Ongin skák er, men tann, sum er á tur, hevur ongan lógligan leik. Tað er javnleikur.
Svart: Kh8; hvítt: Kf7, Qg6. Tá ið svart er á tur — patt.
TalvRokade
Felags leikur av kongi og róki, tá rætturin er varðveittur og leiðin hjá konginum er leys og trygg.
Við loyvdari stuttri rokade fer hvíti kongurin e1–g1 og rókurin h1–f1.
TalvTøka í framgongd
Serlig tøka av peði beint eftir byrjunarleiki tess um eitt felt.
Eftir d7–d5 kann hvíta peðið e5 svara við e5×d6 og taka d5, um kongurin verður í trygd.
TalvUmbreyting av peði
Á seinastu rað verður peðið skift út við drotning, rók, bisp ella riddara í sama liti.
Á fríum e8 kann hvíta peðið á e7 gerast riddari: e8=N.
TalvGaffil
Ein figura álopir fleiri mál samstundis.
Riddari á c7 álopir kongin e8 og rókin a8.
TalvBinding
Tá ið figuran fer, opnast álop á málið, sum stendur aftanfyri; kongurin má ikki verða blottaður.
Rókur á e1, svartur riddari á e7 og kongur á e8: er linjan frí, er riddarin bundin.
TalvMiðjan
Tey fýra miðfeltini d4, e4, d5 og e5; hent støði fyri figur.
Byrjunarleikurin e2–e4 tekur e4 og opnar vegin fyri bispinum f1.
TalvFrítt peð
Framman fyri tí eru eingi fíggindapeð á linjuni hjá tí og á grannalinjunum.
Hvítt e5 er frítt peð, um eingi svørt peð eru á d6–d7, e6–e7 og f6–f7.
TalvMótsstøða
Kongar standa móti hvørjum øðrum; leikrarøðin hjálpir at avgera, hvør víkir týdningarmiklum feltum.
Kongarnir e4 og e6 eru skildir av feltinum e5: hetta er nær bein mótsstøða.
TalvEndaspæl
Stig við fáum figurum; virkni kongins fær ofta serligt virði.
Í endaspælinum kongur og peð móti kongi kanna vegin til umgerð.
Dam · 8×8Vanligur steinur
Í russiskum dammum gongur hann fram á grannafelt, men tekur báðar vegir.
Hvítur c3 kann stilla fara á leyst b4.
Dam · 8×8Damm
Í russiskum dammum flytir hon á eitt og hvørt leyst felt á opinari diagonal.
Damm a1 kann fara á h8 eftir tómari diagonal.
Dam · 8×8Skyldubundin taka
Um taka er tøk, er stillisligur leikur bannaður.
Hvítur á c3 skal taka svartan á d4 til tómt e5.
Dam · 8×8Tøkurøð
Raðfylgdar tøkur við einum steini í einum leiki; tøkt framhald er skyldubundið.
Hvítur á c3 tekur d4 til e5, síðan f6 til g7, um lendingarfeltini eru tóm.
Dam · 8×8Val av tøku
Í russisku útgávuni ber til at velja eina fulla røð uttan krav um at taka flest.
Um tveir løgligir vegir eru, ein við einum steini og ein við tveimum, er hvør sum helst loyvdur.
Dam · 8×8Umgerð til damm
Á seinastu røð verður vanligur steinur til damm; í høggi heldur hann fram við tøkum, sum longu eru damm.
Stillur c7–b8 gevur hvítum damm og letur mótpartinum leikin.
Dam · 8×8Lendingarfelt
Leyst felt aftan fyri tikna steinin; hjá damminum ávirkar valið, hvussu høggið heldur fram.
Damm a1, mál d4: e5 er møguligt, um leiðin er leys; kanna tær næstu tøkurnar.
Dam · 8×8Stonging
Um eingir løgligir leikir eru, tá ið tú ert á rað, merkir tað tap í russiskum dammi.
Svartur á a3 er stongdur av hvítum á b2 og c1: hvørki ber til at stíga ella hoppa yvir.
TalvKongur
Kongurin gongur á grannafelt, um tað ikki er álopið. Trygd hansara avmarkar loyvdu leikirnar hjá allari síðuni.
Hvíti kongurin e4 kann fara á d4, um svørt ikki áloppa hetta felt. Í døminum er svarti kongurin langt burturi, á h8.
TalvDrotning
Drotningin gongur eftir beinum linjum og skráum yvir so nógv frí felt, sum hon vil; hon kann ikki hoppa yvir figur.
Drotningin á e4 gongur til h4 gjøgnum fríu feltini f4 og g4.
TalvRókur
Rókurin gongur loddrætt og vatnrætt, til hann møtir forðing. Egin brikka kann hvørki verða lopin yvir ella tikin.
Rókurin á a1 kemur á a7, um feltini a2–a7 eru frí.
TalvBispur
Bispur gongur eftir leysum diagonalum og verður alla leiktíðina á felti av sama liti.
Bispur c1 kann fara á g5 um d2, e3 og f4, tá hesi felt eru leys.
TalvRiddari
Riddarin flytir seg tvey felt eftir einum ási og eitt eftir hinum. Figurar ímillum forða honum ikki.
Úr byrjunarstøðuni fer riddarin g1 á f3 og hoppar yvir sína peðrøð.
TalvPeð
Peðið gongur fram eftir linjuni og tekur á grannafelt á diagonal fram. Frá byrjunarfeltinum er leikur tvey felt møguligur.
Í byrjunarstøðuni er e2–e4 loyvt: bæði feltini e3 og e4 eru leys. Tøka eftir linjuni verður ikki loyvd av hesum.
TalvTøka av figur
Ein figura tekur felt hjá figur mótpartarins og tekur hana av, um slíkur leikur er loyvdur. Serligt undantak fyri peð er tøka í framgongd.
Bispur c4 tekur svarta peðið d5 og verður standandi á d5. Ólíkt dammum hoppar hann ikki á e6.
TalvVerja av figur
Ein figura er vard, tá onnur egin figura ræður yvir feltinum og kann svara tøkuni, um trygd kongins ikki forðar.
Rókur d1 verjir riddaran d4 eftir leysari linju. Hetta má kannast, áðrenn skifti á d4.
TalvÓvard figura
Óvarda figur verður ikki stuðlað av aðrari egnari figur. Um hon verður álopin, kanna hóttandi tøku og møguligt svar.
Svartur rókur d8 tekur hvíta riddaran d4 eftir tómari linju; hvíti kongurin a1 kann ikki svara við tøku á d4.
TalvOpnað álop
Tá ein figura fer burtur, opnar hon linju fyri aðrari egnari figur, sum byrjar at áloppa málið.
Eftir Be2–d3 álopir rókurin e1 eftir opnaðu linjuni svarta drotningina e8. Eingin skák er í hesi støðu.
TalvOpnað skák
Opnað álop á kongin: ein figura flytir seg, og skákina eftir fríggjaðu linjuni gevur onnur.
Bispurið fer frá e2 á c4, og rókurin e1 gevur skák svarta konginum e8.
TalvTvífalt skák
Tvær figur áloppa kongin samstundis. Verja móti slíkari skák er bara møgulig við leiki av konginum.
Eftir Be2–b5 verður kongurin e8 álopin bæði av bispinum b5 og rókinum e1. Hvørki at steingja eina linju ella at taka bara aðra av hesum figurum er nóg mikið.
TalvÍgjøgnumálop
Tvey mál verða álopin á somu linju; tá ið fremra brikkan fer, opnast álopið á ta aftaru. Stendur kongurin fremst, er svar upp á skák skyldugt.
Rókurin á e1 setur kongin á e7 í skák. Eftir Ke7–d7 stendur svarti rókurin á e8 undir álopi.
TalvMenning av figurum
Menning er at føra figur frá byrjunarfelti til nyttugan arbeiði: stríð um miðjuna, verju av konginum og samspæl.
Byrjunarleikurin Ng1–f3 førir riddaran út og gevur stýr yvir e5 og d4. Hann vinnur ikki tilfar í sær sjálvum.
TalvOpin linja
Linja uttan peð hjá báðum síðum. Hon kann gerast vegur fyri rókin, men aðrar figur avmarka enn leikin.
Á linjuni a eru hvørki peð ella onnur forðing: rókur a1 kann seta seg á a7.
TalvHálvopin linja
Linja, har eingi egin peð eru, men peð hjá mótpartinum er. Slíkt peð kann gerast mál hjá róki.
Hvít hava einki peð a, svørt hava peð a7. Rókur a1 fer á a6 og trýstir á a7.
TalvTvífalt peð
Tvey peð hjá somu síðu á somu linju. Tey verja ikki hvørt annað, tí eitt peð ræður yvir feltum á grannalinjum.
Hvítu peðini c3 og c4 eru tvífalt; einki teirra verjir hitt.
TalvAvbyrgt peð
Peð, sum ikki hevur egin peð á grannalinjum. Í hesi bygnaði tørvar tað verju frá figurum, um tað verður álopið.
Hvíta peðið d4 er avbyrgt: á linjunum c og e eru eingi hvít peð. Peðið a2 broytir ikki hetta.
TalvBundin peð
Peð hjá somu síðu á grannalinjum. Við hóskandi støðu kann annað styðja hitt.
Hvítu peðini d4 og e5 eru bundin: d4 verjir e5. Onki afturvernd er frá e5 til d4.
TalvPeðkeðja
Peð hjá somu síðu standa á diagonal og styðja næsta peðið. Aftasta peðið er grundarlagið í keðjuni.
Í keðjuni c3–d4–e5 verjir peðið c3 d4, og d4 verjir e5. Grundarlagið her er c3.
TalvPeðferhyrningur
Geometrisk ábending til at kongurin eltir eitt frítt peð. Rokna við leikrarøð, byrjunartvífalt stigi og forðingum á leiðini.
Eftir a4–a5 er ferhyrningurin a5–d5–d8–a8. Svarti kongurin f4 er uttanfyri og náar ikki hesum peði uttan aðrar forðingar.
TalvSkifti av figurum
Rað av sínámillum tøkum. Met ikki bara tiknu figurarnar, men eisini støðuna eftir fulla svarið hjá mótpartinum.
Hvíti rókur d1 tekur rókin d8 við skák; svarti kongurin e8 kann svara Kxd8. Báðir rókarnir eru tiknir av.
TalvTempo
Tempo er ein leikur sum tíðartilfang á borðinum. Ber saman, hvussu nógvir nyttugir leikir hvør síða tørvar til sína ætlan.
Ng1–f3 mennir riddaran í einum leiki og gevur svartum turin. At venda aftur á g1 krevur enn ein hvítan leik.
TalvKrosstøl á feltinum
Bókstavurin a–h ásetir linjuna, talan 1–8 røðina. Krosstølini broytast ikki, tá borðið verður snarað.
Skrivingin e2–e4 merkir flyting úr feltinum e2 á e4; bókstavurin e verður varðveittur, nummarið á røðini broytist.
Dam · 8×8Stillur leikur
Leikur uttan at taka steinar av. Í russiskum dammum er hann loyvdur, bara tá ongin egin steinur hevur skylduga tøku.
Hvítur c3 fer á d4; svartur h8 gevur ikki atkomuliga tøku, tí er stillur leikurin loyvdur.
Dam · 8×8Taka aftureftir
Í russiskum dammi tekur vanligur steinur bæði fram og aftur. Hann má tó ikki stillisliga víkja aftur.
Hvítur vanligur á e5 skal taka svartan á d4 til c3. Hetta er rørsla aftureftir, men løglig taka.
Dam · 8×8Umbroyting undir bardaga
Í russiskum dammi verður vanligur steinur, sum við tøku kemur á seinastu rað, beinanvegin dammur og heldur fram við tøka bardaganum sum dammur.
Hvítur á b6 tekur c7 til d8, verður dammur og heldur fram ígjøgnum svartan á f6 til g5. Á d8 ber ikki til at steðga.
Dam · 8×8Avtøka av tiknum steinum
Í russiskum dammi verða tiknir steinar teknir av borðinum, tá ið øll røðin er liðug. Meðan bardagin varir, sperra teir enn vegin; sami steinur má ikki takast tvífalt.
Dammurin á c3 kann taka d4 til e5 ella b2 til a1. Eftir c3:e5 ber ikki til at venda ígjøgnum longu tikna d4 til b2.
Dam · 8×8Rundhøgg
Ein full tøkurøð kann enda á upprunafeltinum. At fara aftur ígjøgnum eitt tómt felt er loyvt; at taka sama stein umaftur er ikki.
Dammurin á c3 fer c3:e5:g3:e1:c3 og tekur svartan á d4, f4, f2 og d2 av. At koma aftur á c3 ógildar ikki tær gjøgnumførdu tøkurnar.
Dam · 8×8Skifti av steinum
Rað av sínámillum tøkum. Í russiskum dammum ger skylduga tøkan tað møguligt at rokna alt skiftið frammanundan.
Eftir c3–d4 svara svørt við e5:c3, síðani tekur hvítur b2 á d4. Ein steinur hjá hvørjari síðu er tikin av.
Dam · 8×8Offur av steini
Sjálvboðin at geva stein fyri eitt ávíst framhald. Sjálvt offrið prógvar hvørki vinning ella sigur.
c3–d4 setur hvítan vanliga stein undir skylduga e5:c3. Á hesi myndini sæst offur, ikki ein lovaður vinningur.
Dam · 8×8Kombinatión
Samantengd røð av leikum við einari ávísari hugsan, ofta við skyldubundnum tøkum. Roknað skal til enda av øllum røðum.
Í vístu støðuni tvingar c3–d4 e5:c3, og síðan tekur b2:d4:f2 tvær svartar steinar fyri ein hvítan.
Dam · 8×8Stuðul til stein
Egin steinur aftan fyri grannasteinin kann forða tøkuni við at upptaka lendingarfeltið, sum mótparturin tørvar. Kanna ítøkiligu leiðina, ikki bara grannalag.
Hvítur b2 stuðlar c3: svartur d4 kann ikki taka c3 á b2, sum er upptikið av hvítum steini.
Dam · 8×8Leyst felt til tøku
Fyri at taka krevst eitt leyst felt aftan fyri steinin hjá mótpartinum. Í russiskum dammum er ikki loyvt at lenda á upptiknum felt, sjálvt um tað er egin steinur.
Hvítur c3 kann ikki taka svartan d4: feltið e5 er upptikið av øðrum hvítum steini.
Dam · 8×8Stóra leiðin
Longsta leikdiagonalin a1–h8 á borðinum 8×8. Damm kann fara alla leiðina, tá leiðin er leys.
Damm a1 fer á h8 eftir fríari stóru leið. Svartur h6 sperrir ikki hesa diagonalina.
Dam · 8×8Kantsteinur
Steinur á linjuni a ella h. Vanligur steinur við kantin hevur færri ættir til stillan leik, men trygdin veldst um alla støðuna.
Hvítur á a3 kann bara stilla fara á b4, um ongin tøka er: annað felt vinstrumegin er uttan fyri borðið.
Dam · 8×8Miðsteinur
Steinur í miðjuni á borðinum. Tómar grannadiagonalir geva val av ættum, men loysa ikki frá skyldubundnum bardaga.
Hvítur á d4 hevur tóm c5 og e5: um ongin taka er, er hvør sum helst av hesum báðum stillisligu leikunum loyvdur.
Dam · 8×8Dammfelt
Felt á seinastu raðini fyri vanligan stein: hvítum — b8, d8, f8, h8; svørtum — a1, c1, e1, g1. At náa slíkt felt gevur damm.
Hvítur á c7 fer stillisliga á dammfelt d8 og umbroyttir. Øvugta ættin er galdandi fyri svartar steinar.
Dam · 8×8Javnleikur í russiskum dammi
Úrslit uttan vinnara. Ein grund er, at sama støða við somu leikarað kemur fram triðju ferð; aðrar grundir verða kannaðar sær.
Dammarnir endurtaka ringin a1–b2, h6–g5, b2–a1, g5–h6. Eftir tveir ringar kemur upprunastøðan við leiki hjá hvítum fram triðju ferð.
Dam · 8×8Sigur við at taka steinar av
Síðan, sum ongan stein hevur eftir, tapir. Annar vegur til sigur í russiskum dammum er at taka øll lóglig leik frá mótpartinum.
Hvítur c3 tekur seinasta svarta d4 á e5. Leikurin fer til svørt, men tey hava ongan stein at svara við.
Allar greinar í bókasavninum
Soleiðis telvar tú: uppseting, fólk og fyrsta talvið
Set borðið upp, lær leik og slátt hjá hvørjum fólki, og kanna síðani skák, serligar leikir og eitt heilt byrjanardømi.
Fyrstu fetSoleiðis spælir tú damm 8×8: uppseting, sláttur og dammur
Lær 8×8 útgávuna: uppseting, vanligar leikir, slátt aftur, langrøkkandi dammur og heilar slátrøðir við einum dømi við fimm leikum.
Fyrstu fetFyrstu flytingarnar í talvi: miðjan og menning av talvfólki
Ein greið opningsætlan: taka miðjuna, menna riddarar og biskupar, og kanna svarið hjá mótspælara tínum. Kanna eitt dømi á borðinum.
Fyrstu fetRokering: nær hon er loyvd, og hví flyta kongin
Rokering á kongssíðu og drotningarsíðu: flyting av kongi og róki, reitir undir álopi og at varðveita rokeringarrættin. Royn hana á borðinum.
Reglur og ætlanRiddaragaffilin: at síggja tvey mál í eini flyting
Finn ein riddaragaffil, kanna svarið, og skil ein vinning í tilfari frá einum lokkandi, men ónyttuligum tvíálopi. Eitt dømi við trimum flytingum.
TaktikSkákmát og patt: at hava ongar flytingar merkir ikki altíð sigur
Skák, loyvd svar og fellan við eykadrotning greiða frá muninum millum skákmát og patt. Set rókskákmát á dømisborðinum.
At enda spæliðDam: skyldutak og hopp aftureftir
Nær tú mást taka í dam, og hví ein brik kann taka aftureftir. Kanna hvønn diagonal og ger ta kravdu flytingina.
Dam · grundarlagTakraðfylgjur í dam: uppstigan og víðari
Hví fyrsta hoppið kanska ikki lýkur flytingina tína, og hvussu ein brik heldur fram at taka sum dama. Rokna alla leiðina út á borðinum.
Dam · samansetingarEn passant: hví eitt peð hvørvur av grannareitinum
Fimm flytingar greiða frá, nær en passant er tøkt, hvørt peð verður tikið burtur, og hví høvið ikki kann goymast til seinni.
ReglurPeðuppstigan: tá ein riddari er nyttugari enn ein drotning
Fýra val til peðuppstigan og ein gaffil við nýggja riddaranum. Kanna skákina, svarið hjá konginum og takið av drotningini, sum kemur aftaná.
TaktikBindingar: hví ein riddari hevur vanligar flytingar, men ongar loyvdar
Finn linjuna rók–riddari–kongur og loys eina algilda binding. Ein støða stig fyri stig greiðir frá, hví ein flyting er forboðin, og hví tað broytist.
TaktikSlepp undan hengjandi talvfólkum: kanna hóttanir, áðrenn tú flytir
Ein stutt rutina fyri skákir, tøk og mótstøðusvar. Ber saman ein óvardan riddara við eini líknandi støðu, har eitt peð verjir hann.
Strategi og venjingFlúgvandi damur: vel lendingarreitin eftir einum taki
Tríggjar loyvdar damalendingar hava ymiskar avleiðingar. Ber saman trygga f6 við g7, har ein brik beinanvegin tekur damuna.
Dam · taktikMást tú taka tey flestu damfólkini? Val undir reglum
Stutt og long tøk kunnu bæði vera loyvd. Ber saman tvær leiðir og skil eitt frítt byrjanarval frá skyldubundnum framhaldi.
Dam · reglurUppstigan uttan tak: hví onnur flyting hjá damuni má bíða
Ein brik nær seinastu røð og verður dama. Hygg at svarinum hjá mótspælaranum, áðrenn nýggja daman ger eina langa flyting.
Dam · reglurSperring í dam: vinna uttan seinasta takið
Mótspælarin hevur enn eitt damfólk, men onga loyvda flyting. Kanna eina jaðarasperring og skil hana frá patti í talvi.
Dam · strategiVirkin kongur og opposition
Lern, hvussu ein kongur stuðlar einum peði í endaspælinum: opposition, hvør er á umfari, og eitt spælbart dømi. Ven hugskotið í DUEL.
Strategi og venjingFrípeð og ferningsreglan
Kann kongurin náa eitt frípeð? Lern ferningsregluna og spæl eitt kapp av nýggjum heilt fram til uppstigan á borðinum í DUEL.
Strategi og venjingBókasavnið veksur við DUEL. Greinar um dam fevna um Russisk dam á einum 8×8 borði; onnur sløg hava aðrar reglur.
Ruslan · No Limits