Слоўнік гульца
Слоўнік гульцаТэрмін → зразумелы прыклад → разбор на дошцы60
Спачатку зразумець. Потым згуляць.
Кароткія аўтарскія тлумачэнні для першага знаёмства. У кожным тэрміне — прыклад, сувязі з іншымі паняццямі і крыніца правіла.
Знойдзена: 60
ШахматыШах
Напад на караля. Наступны ход павінен ліквідаваць шах.
Ладдзя на e1 атакуе караля e8 па свабоднай вертыкалі e.
ШахматыМат
Шах без законнай абароны; партыя заканчваецца перамогай атакуючага боку.
Пасля 1.f3 e5 2.g4 Qh4# белым абвешчаны мат.
ШахматыПат
Шаха няма, але ў боку на чарзе няма законнага ходу. Гэта нічыя.
Чорныя: Kh8; белыя: Kf7, Qg6. Пры ходзе чорных — пат.
ШахматыРакіроўка
Сумесны ход караля і ладдзі пры захаваным праве, свабодным і бяспечным шляху караля.
Пры дазволенай кароткай ракіроўцы белы кароль ідзе e1–g1, ладдзя h1–f1.
ШахматыУзяцце на праходзе
Асаблівае ўзяцце пешкі адразу пасля яе пачатковага ходу праз клетку.
Пасля d7–d5 белая пешка e5 можа адказаць e5×d6, здымаючы d5, калі кароль застаецца ў бяспецы.
ШахматыПераўтварэнне пешкі
На апошняй гарызанталі пешка замяняецца ферзем, ладдзёй, слонам або канём свайго колеру.
На свабодным e8 белая пешка e7 можа стаць канём: e8=N.
ШахматыВілка
Адна фігура адначасова нападае на некалькі мэтаў.
Конь на c7 атакуе караля e8 і ладдзю a8.
ШахматыЗвязка
Адыход фігуры адкрывае нападзенне на мэту, якая стаіць за ёй; караля адкрываць нельга.
Ладдзя e1, чорныя конь e7 і кароль e8: пры свабоднай лініі конь звязаны.
ШахматыЦэнтр
Чатыры цэнтральныя палі d4, e4, d5 і e5; зручная апора для фігур.
Пачатковы ход e2–e4 займае e4 і адкрывае дарогу слону f1.
ШахматыПрахадная пешка
Наперадзе яе няма варожых пешак на яе і суседніх вертыкалях.
Белая e5 — прахадная, калі на d6–d7, e6–e7 і f6–f7 няма чорных пешак.
ШахматыАпазіцыя
Супрацьстаянне каралёў; чарга ходу дапамагае вызначыць, хто саступіць важныя палі.
Каралі e4 і e6 раздзеленыя полем e5: гэта блізкая прамая апазіцыя.
ШахматыЭндшпіль
Стадыя з невялікай колькасцю фігур; актыўнасць караля часта набывае асаблівую каштоўнасць.
У заканчэнні кароль і пешка супраць караля праверце шлях да пераўтварэння.
Шашкі · 8×8Простая шашка
У рускіх шашках ходзіць наперад на суседнне поле, а б'е ў абодва бакі.
Белая c3 можа ціха пайсці на свабоднае b4.
Шашкі · 8×8Дамка
У рускіх шашках перамяшчаецца на любое свабоднае поле адкрытай дыяганалі.
Дамка a1 можа прайсці на h8 па пустой дыяганалі.
Шашкі · 8×8Абавязковае ўзяцце
Пры даступным узяцці ціхі ход забаронены.
Белая c3 абавязана ўзяць чорную d4 на свабоднае e5.
Шашкі · 8×8Серыя ўзяццяў
Паслядоўныя ўзяцці адной шашкай за ход; даступнае працяг абавязковы.
Белая c3 бярэ d4 на e5, затым f6 на g7 пры свабодных палях прызямлення.
Шашкі · 8×8Выбар узяцця
У рускай версіі можна выбраць поўную серыю без патрабавання максімальнай здабычы.
Пры двух законных маршрутах на адну і дзве шашкі дазволены любой.
Шашкі · 8×8Пераўтварэнне ў дамку
На апошнім радзе простая становіцца дамкай; пры ўдары працягвае даступныя ўзяцці ўжо дамкай.
Ціхі c7–b8 дае белым дамку і перадае ход суперніку.
Шашкі · 8×8Поле прызямлення
Свабодная клетка за ўзятай фігурай; для дамкі выбар уплывае на працяг удару.
Дамка a1, мэта d4: e5 магчыма, калі шлях свабодны; праверце наступныя ўзяцці.
Шашкі · 8×8Запіранне
Адсутнасць законных хадоў на сваёй чарзе азначае паражэнне ў рускіх шашках.
Чорная a3 заперта белымі b2 і c1: нельга ні ступіць, ні пераскочыць.
ШахматыКароль
Кароль ходзіць на суседнне поле, калі яно не атакавана. Яго бяспека абмяжоўвае дапушчальныя хады ўсяго боку.
Белы кароль e4 можа пайсці на d4, калі гэта поле не атакуюць чорныя. У прыкладзе чорны кароль далёка, на h8.
ШахматыФерзь
Ферзь ходзіць па прамых і дыяганалях на любую колькасць свабодных палёў; пераскокваць праз фігуры ён не можа.
Ферзь e4 ідзе на h4 праз свабодныя f4 і g4.
ШахматыЛаддзя
Ладдзя ходзіць па вертыкалях і гарызанталях да перашкоды. Сваю фігуру пераскочыць або ўзяць нельга.
Ладдзя a1 праходзіць на a7, калі палі a2–a7 свабодныя.
ШахматыСлон
Слон ходзіць па свабодных дыяганалях і ўсю партыю застаецца на палях аднаго колеру.
Слон c1 можа пайсці на g5 праз d2, e3 і f4, калі гэтыя палі свабодныя.
ШахматыКонь
Конь ссоўваецца на дзве клеткі па адной восі і на адну па другой. Прамежкавыя фігуры яму не перашкаджаюць.
З пачатковай пазіцыі конь g1 выходзіць на f3, пераскокваючы праз свой пешачны рад.
ШахматыПешка
Пешка ідзе наперад па вертыкалі, а бярэ на суседнне поле па дыяганалі наперад. З зыходнага поля магчымы ход на дзве клеткі.
У пачатковай пазіцыі e2–e4 дапушчальна: абодва палі e3 і e4 свабодныя. Узяцце па вертыкалі гэтым не дазваляецца.
ШахматыУзяцце фігуры
Фігура займае поле фігуры суперніка і здымае яе, калі такі ход дазволены. Асаблівае выключэнне для пешак — узяцце на праходзе.
Слон c4 бярэ чорную пешку d5 і застаецца на d5. У адрозненне ад шашак, ён не пераскоквае на e6.
ШахматыАбарона фігуры
Фігура абаронена, калі іншая свая фігура кантралюе яе поле і можа адказаць на ўзяцце, калі гэтаму не перашкаджае бяспека караля.
Ладдзя d1 абараняе каня d4 па свабоднай вертыкалі. Гэта трэба праверыць перад разменам на d4.
ШахматыНеабароненая фігура
Неабароненую фігуру не падтрымлівае іншая свая фігура. Калі на яе напалі, правер пагрозу ўзяцця і магчымы адказ.
Чорная ладдзя d8 бярэ белага каня d4 па пустой лініі; белы кароль a1 не можа адказаць узяццем на d4.
ШахматыУскрытае нападзенне
Адыход адной фігуры адкрывае лінію іншай сваёй фігуры, якая пачынае атакаваць мэту.
Пасля Be2–d3 ладдзя e1 нападае па вертыкалі, якая адкрылася, на чорнага ферзя e8. Шаха ў гэтай позіцыі няма.
ШахматыУскрыты шах
Ускрытае нападзенне на караля: рухаецца адна фігура, а шах па вызваленай лініі дае другая.
Слон сыходзіць з e2 на c4, і ладдзя e1 дае шах чорнаму каралю e8.
ШахматыПадвойны шах
Дзве фігуры адначасова атакуюць караля. Абарона ад такога шаха магчымая толькі ходам караля.
Пасля Be2–b5 караля e8 атакуюць і слон b5, і ладдзя e1. Ні закрыць адну лінію, ні ўзяць толькі адну з гэтых фігур недастаткова.
ШахматыСкразное нападзенне
Па адной лініі атакаваныя дзве мэты; адыход пярэдняй адкрывае нападзенне на заднюю. Калі наперадзе кароль, адказ на шах абавязковы.
Ладдзя e1 шахуе караля e7. Пасля Ke7–d7 пад яе ўдарам аказваецца чорная ладдзя e8.
ШахматыРазвіццё фігур
Развіццё — вывад фігур з зыходных палёў да карыснай працы: барацьбе за цэнтр, абароне караля і ўзаемадзеянні.
Пачатковы ход Ng1–f3 выводзіць каня і стварае кантроль над e5 і d4. Сам па сабе ён не выграе матэрыял.
ШахматыАдкрытая вертыкаль
Вертыкаль без пешак абодвух бакоў. Яна можа стаць дарогай для ладдзі, але наяўнасць іншых фігур усё яшчэ абмяжоўвае ход.
На вертыкалі a няма пешак і іншых перашкод: ладдзя a1 можа заняць a7.
ШахматыПаўадкрытая вертыкаль
Вертыкаль, на якой няма сваіх пешак, але ёсць пешка суперніка. Такая пешка можа стаць мэтай ладдзі.
У белых няма пешкі a, у чорных пешка a7. Ладдзя a1 ідзе на a6 і цісне на a7.
ШахматыЗдвоеныя пешкі
Дзве пешкі аднаго боку на адной вертыкалі. Адна адну яны не абараняюць, бо пешка кантралюе палі суседніх вертыкаляў.
Белыя пешкі c3 і c4 — здвоеныя; ніводная з іх не абараняе другую.
ШахматыІзаляваная пешка
Пешка, у якой няма сваіх пешак на суседніх вертыкалях. У гэтай структуры яна мае патрэбу ў абароне фігурамі, калі на яе нападаюць.
Белая пешка d4 ізаляваная: на вертыкалях c і e белых пешак няма. Пешка a2 гэтага не мяняе.
ШахматыЗвязаныя пешкі
Пешкі аднаго боку на суседніх вертыкалях. Пры прыдатным размяшчэнні адна можа падтрымліваць другую.
Белыя пешкі d4 і e5 звязаныя: d4 абараняе e5. Адваротнай абароны ад e5 да d4 няма.
ШахматыПешачны ланцуг
Пешкі аднаго боку стаяць па дыяганалі, падтрымліваючы наступную пешку. Самая задняя пешка — аснова ланцуга.
У ланцугу c3–d4–e5 пешка c3 абараняе d4, а d4 — e5. Аснова тут c3.
ШахматыКвадрат пешкі
Геаметрычная падказка для пагоні караля за прахадной пешкай. Улічвай чаргу ходу, пачатковы падвойны крок і перашкоды на шляху.
Пасля a4–a5 квадрат — a5–d5–d8–a8. Чорны кароль f4 знаходзіцца звонку і не паспявае да гэтай пешкі без іншых перашкод.
ШахматыРазмен фігур
Паслядоўнасць узаемных узяццяў. Ацэньвай не толькі знятыя фігуры, але і пазіцыю пасля поўнага адказу суперніка.
Белая ладдзя d1 бярэ ладдзю d8 з шахам; чорны кароль e8 можа адказаць Kxd8. Абедзве ладдзі знятыя.
ШахматыТэмп
Тэмп — адзін ход як рэсурс часу на дошцы. Параўноўвай, колькі карысных хадоў патрабуецца кожнаму боку для яго плана.
Ng1–f3 развівае каня за адзін ход і перадае чаргу чорным. Вяртанне на g1 запатрабуе яшчэ аднаго белага ходу.
ШахматыКаардынаты поля
Літара a–h задае вертыкаль, лічба 1–8 — гарызанталь. Каардынаты не мяняюцца пры павароце дошкі.
Запіс e2–e4 азначае пераход з поля e2 на e4; літара e захоўваецца, мяняецца нумар гарызанталі.
Шашкі · 8×8Ціхі ход
Ход без зняцця шашак. У рускіх шашках ён дапушчальны, толькі калі ні ў адной сваёй шашкі няма абавязковага ўзяцця.
Белая c3 ідзе на d4; чорная h8 не стварае даступнага ўзяцця, таму ціхі ход дазволены.
Шашкі · 8×8Узяцце назад
У рускіх шашках простая бярэ і наперад, і назад. Ціха адступаць назад ёй пры гэтым нельга.
Белая простая e5 абавязана ўзяць чорную d4 на c3. Гэта рух назад, але законнае ўзяцце.
Шашкі · 8×8Пераўтварэнне падчас бою
У рускіх шашках простая, якая пры ўзяцці трапіла на апошні рад, адразу становіцца дамкай і працягвае даступны бой як дамка.
Белая b6 бярэ c7 на d8, становіцца дамкай і працягвае праз чорную f6 на g5. На d8 спыняцца нельга.
Шашкі · 8×8Зняцце збітых шашак
У рускіх шашках збітыя шашкі здымаюць пасля завяршэння ўсёй серыі. Падчас бою яны яшчэ перагароджваюць шлях; браць адну шашку двойчы нельга.
Дамка c3 можа ўзяць d4 на e5 або b2 на a1. Пасля c3:e5 нельга развярнуцца праз ужо збітую d4 да b2.
Шашкі · 8×8Кругавы ўдар
Поўная серыя ўзяццяў можа скончыцца на зыходным полі. Паўторны праход праз свабоднае поле дапушчальны, паўторнае ўзяцце той жа шашкі — не.
Дамка c3 праходзіць c3:e5:g3:e1:c3, здымаючы чорныя d4, f4, f2 і d2. Вяртанне на c3 не адмяняе выкананыя ўзяцці.
Шашкі · 8×8Размен шашак
Паслядоўнасць узаемных узяццяў. У рускіх шашках абавязковасць бою дазваляе загадзя пралічыць увесь абмен.
Пасля c3–d4 чорныя адказваюць e5:c3, затым белая b2 бярэ на d4. Па адной шашцы з кожнага боку знята.
Шашкі · 8×8Ахвяра шашкі
Дабравольная аддача шашкі дзеля канкрэтнага працягу. Сама падстаўка не даказвае ні выгады, ні перамогі.
c3–d4 падстаўляе белую простую пад абавязковае e5:c3. На гэтай дыяграме паказана аддача, а не абяцаны выйгрыш.
Шашкі · 8×8Камбінацыя
Звязаная паслядоўнасць хадоў з канкрэтнай ідэяй, якая часта выкарыстоўвае абавязковыя ўзяцці. Лічыць трэба да канца ўсіх серый.
У паказанай пазіцыі c3–d4 вымушае e5:c3, пасля чаго b2:d4:f2 здымае дзве чорныя шашкі за адну белую.
Шашкі · 8×8Падтрымка шашкі
Свая шашка ззаду суседняй можа перашкаджаць яе ўзяццю, займаючы патрэбнае суперніку поле прызямлення. Правярай канкрэтны маршрут, а не толькі суседства.
Белая b2 падтрымлівае c3: чорная d4 не можа ўзяць c3 на занятае белай шашкай b2.
Шашкі · 8×8Свабоднае поле для ўзяцця
Для ўзяцця патрэбна свабоднае поле за шашкай суперніка. У рускіх шашках нельга прызямліцца на занятую клетку, нават калі там свая шашка.
Белая c3 не можа ўзяць чорную d4: поле e5 занята іншай белай шашкай.
Шашкі · 8×8Вялікая дарога
Самая доўгая гульнявая дыяганаль a1–h8 на дошцы 8×8. Дамка можа прайсці па ёй цалкам, калі шлях свабодны.
Дамка a1 ідзе на h8 па свабоднай вялікай дарозе. Чорная h6 не перакрывае гэтую дыяганаль.
Шашкі · 8×8Бартавая шашка
Шашка на вертыкалі a або h. У простай каля краю менш кірункаў ціхага ходу, але бяспека залежыць ад усёй пазіцыі.
Белая a3 можа ціха пайсці толькі на b4, калі ўзяццяў няма: другога поля злева за краем дошкі не існуе.
Шашкі · 8×8Цэнтральная шашка
Шашка ў сярэдняй частцы дошкі. Свабодныя суседнія дыяганалі даюць выбар напрамкаў, але не вызваляюць ад абавязковага бою.
У белай d4 свабодныя c5 і e5: пры адсутнасці ўзяццяў дазволены любой з гэтых двух ціхіх хадоў.
Шашкі · 8×8Дамачнае поле
Поле апошняй гарызанталі для простай: белым — b8, d8, f8, h8; чорным — a1, c1, e1, g1. Дасягненне такога поля дае дамку.
Белая c7 ціха ідзе на дамачнае поле d8 і пераўтвараецца. Адваротны кірунак датычыцца чорных шашак.
Шашкі · 8×8Нічыя ў рускіх шашках
Вынік без пераможцы. Адна з падстаў — трэцяе з'яўленне той жа пазіцыі з той жа чаргой ходу; іншыя падставы правяраюцца асобна.
Дамкі паўтараюць цыкл a1–b2, h6–g5, b2–a1, g5–h6. Пасля двух цыклаў зыходная пазіцыя з ходам белых узнікае трэці раз.
Шашкі · 8×8Перамога зняццем шашак
Бок, у якога не засталося ніводнай шашкі, прайграе. Іншы шлях да перамогі ў рускіх шашках — пазбавіць суперніка ўсіх законных хадоў.
Белая c3 бярэ апошнюю чорную d4 на e5. Ход пераходзіць да чорных, але шашак для адказу ў іх ужо няма.
Усе артыкулы бібліятэкі
Як гуляць у шахматы: расстаноўка, фігуры і першая партыя
Расстаўце дошку, вывучыце хады і ўзяцці кожнай фігуры, затым шах, асаблівыя хады і поўны прыклад дэбюту.
Першыя крокіЯк гуляць у шашкі 8×8: расстаноўка, узяцці і дамкі
Вывучыце варыянт 8×8: расстаноўку, простыя хады, узяцці назад, дальнабойныя дамкі і поўныя серыі ўзяццяў на прыкладзе пяці хадоў.
Першыя крокіПершыя шахматныя хады: цэнтр і развіццё фігур
Ясны план дэбюту: заняць цэнтр, развіць коней і сланоў, і праверыць адказ суперніка. Даследуйце прыклад на дошцы.
Першыя крокіРакіроўка: калі яна дазволеная і навошта рухаць караля
Ракіроўка на каралеўскі фланг і на ферзевы фланг: рух караля і ладдзі, атакаваныя клеткі і захаванне правоў на ракіроўку. Паспрабуйце гэта на дошцы.
Правілы і планаваннеВілка каня: бачыць дзве мэты за адзін ход
Знайдзіце вілку каня, праверце адказ і адрозніце матэрыяльны здабытак ад прывабнай, але бескарыснай падвойнай атакі. Прыклад на тры хады.
ТактыкаМат і пат: адсутнасць хадоў не заўсёды азначае перамогу
Шах, дазволеныя адказы і пастка з лішнім ферзем тлумачаць розніцу паміж матам і патам. Пастаўце мат ладдзёй на дошцы прыкладу.
Завяршэнне партыіШашкі: абавязковае біццё і скачкі назад
Калі ў шашках мусіце біць і чаму шашка можа біць назад. Праверце кожную дыяганаль і зрабіце патрабаваны ход.
Шашкі · асновыПаслядоўнасці біцця ў шашках: пераўтварэнне і далей
Чаму першы скачок можа не завяршыць ваш ход і як шашка працягвае біць дамкай. Пралічыце ўвесь маршрут на дошцы.
Шашкі · камбінацыіУзяцце на праходзе: чаму пешка знікае з суседняй клеткі
Пяць хадоў тлумачаць, калі ўзяцце на праходзе даступнае, якая пешка здымаецца і чаму магчымасць нельга захаваць на потым.
ПравілыПераўтварэнне пешкі: калі конь карыснейшы за ферзя
Чатыры варыянты пераўтварэння і вілка новым канём. Праверце шах, адказ караля і наступнае ўзяцце ферзя.
ТактыкаЗвязкі: чаму ў каня ёсць звычайныя хады, але няма дазволеных
Знайдзіце лінію ладдзя–конь–кароль і зніміце абсалютную звязку. Пакрокавая пазіцыя тлумачыць, чаму ход забаронены і чаму гэта мяняецца.
ТактыкаПазбягайце вісячых фігур: праверце пагрозы перад ходам
Кароткі парадак для шахаў, узяццяў і адказаў суперніка. Параўнайце неабароненага каня з падобнай пазіцыяй, дзе яго абараняе пешка.
Стратэгія і практыкаЛятучыя дамкі: абярыце клетку прызямлення пасля біцця
Тры дазволеныя прызямленні дамкі маюць розныя наступствы. Параўнайце бяспечную f6 з g7, дзе шашка адразу б'е дамку.
Шашкі · тактыкаЦі мусіце вы біць найбольшую колькасць фігур? Выбар паводле правілаў
Кароткія і доўгія біцці абодва могуць быць дазволенымі. Параўнайце два маршруты і аддзяліце свабодны пачатковы выбар ад абавязковага працягу.
Шашкі · правілыЦіхае пераўтварэнне: чаму другі ход дамкі мусіць пачакаць
Шашка дасягае апошняй гарызанталі і становіцца дамкай. Паглядзіце адказ суперніка, перш чым новая дамка зробіць доўгі ход.
Шашкі · правілыБлакаванне ў шашках: перамога без апошняга біцця
У суперніка ўсё яшчэ ёсць фігура, але няма дазволенага ходу. Разгледзьце блакаду на краі і адрозніце яе ад шахматных пата.
Шашкі · стратэгіяАктыўны кароль і апазіцыя
Даведайцеся, як кароль падтрымлівае пешку ў эндшпілі: апазіцыя, чыя чарга і прыклад, які можна згуляць. Практыкуйце ідэю ў DUEL.
Стратэгія і практыкаПрахадныя пешкі і правіла квадрата
Ці можа кароль дагнаць прахадную пешку? Вывучыце правіла квадрата і прайдзіце гонку аж да пераўтварэння на дошцы DUEL.
Стратэгія і практыкаБібліятэка расце разам з DUEL. Артыкулы пра шашкі ахопліваюць рускія шашкі на дошцы 8×8; іншыя варыянты маюць іншыя правілы.
Ruslan · No Limits