İçindekilere dön
Tüm kurallar

Satranç kuralları

Taşların hamleleriyle başla, ardından üç özel hamleyi ve partiyi bitirme yollarını incele. Her örnekte beyazlar alttadır.

  • 8 × 8 kare
  • Her tarafta 16 taş
  • Beyazlar ilk hamleyi yapar
Editörlük · Türkçe
Bu yazıda

Tahta, diziliş ve amaç

Tahtayı sağ alt köşedeki kare açık renkli olacak şekilde yerleştir. Beyazların yakın sırası: kale, at, fil, vezir, şah, fil, at, kale. Önlerinde sekiz piyon bulunur. Siyahların dizilişi simetriktir.

Oyuncular sırayla hamle yapar. Amaç mattır: rakip şah saldırı altındadır ve yasal bir hamleyle savunma yapılamaz. Şah tahtadan kaldırılmaz. Kendi şahını saldırı altında bırakan bir hamle yasaktır.

Her taş kendi yerindeBeyazlar başlar. Vezirler d1 ve d8’dedir; her biri kendi rengindeki karede durur. Beyazların sağındaki h1 açık renklidir.

Taşlar nasıl hareket eder ve taş alır

Alma olağan hamlenin yerini alır: senin taşın rakibin bulunduğu kareye geçer, alınan taş ise tahtadan kaldırılır. Taş almak zorunlu değildir. At dışında hiçbir taş diğer taşların üzerinden atlayamaz. Kendi taşının bulunduğu kareye gidilemez.

TaşHamle
ŞahŞah, saldırı altında olmayan komşu bir kareye herhangi bir yönde gider. Şahlar yan yana duramaz.
VezirHerhangi sayıda boş kare boyunca yatay, dikey veya çapraz gider.
KaleYatay veya dikey gider.
FilÇapraz gider ve bütün parti boyunca aynı renkteki karelerde kalır.
AtBir yönde iki kare, ona dik yönde bir kare gider. Diğer taşların üzerinden atlayabilir.
PiyonBir boş kare ileri gider; başlangıç karesinden, iki kare de boşsa iki kare ilerleyebilir. Çapraz olarak bir kare ilerideki taşı alır. Geri gidemez.
At taşların üzerinden atlard4’ten at, hedef karede kendi taşı yoksa ve hamle kendi şahını şahta bırakmıyorsa sekiz kareye gidebilir. İki yön oklarla gösterilir.

Rok

Rok, şah ile kalenin ortak hamlesidir. Kısa rokta beyaz şah e1–g1, kale h1–f1 gider. Uzun rokta e1–c1 ve a1–d1 gider. Siyahlar için de aynısı sekizinci yatayda geçerlidir.

  • Şah ve rokta kullanılan kale daha önce hiç oynamamış olmalıdır. Başlangıç karesine geri dönmek rok hakkını geri getirmez.
  • Aralarında taş yoktur.
  • Şah, şah altında olmamalı; saldırı altındaki bir kareden geçmemeli veya böyle bir karede hamleyi bitirmemelidir.
Beyazların kısa rokuTek hamle şahı e1 → g1, kaleyi ise h1 → f1 taşır. Bu konumda yol açıktır ve şah saldırı altındaki bir kareden geçmez.

Geçerken alma

Rakibin piyonu az önce başlangıç karesinden iki kare ilerlediyse ve senin piyonunun yanına geldiyse, yalnızca bir kare ilerlemiş gibi alınabilir. Bu hak yalnızca hemen sonraki cevap hamlesinde geçerlidir.

Beyazın alma yapacak piyonu beşinci yatayda, siyahınki dördüncü yatayda bulunur. Bu alma da diğer almalar gibi kendi şahını şah altında bırakmamalıdır. Başka bir hamle oynanırsa olanak kaybolur.

d7–d5’ten hemen sonraSiyahlar az önce piyonu iki kare ilerletti. Beyazlar e5:d6 geçerken alma hamlesini yapabilir: d5’teki piyon kaldırılır, beyaz piyon d6’ya gelir.
Geçerken almadan sonraDikkat: d5 artık boştur. Piyon, yanında duran piyonun bulunduğu kareye değil, o piyonun geçtiği kareye gider.

Piyon terfisi

Piyon son yataya ulaştığında hemen kendi renginden bir vezir, kale, fil veya atla değiştirilir. Seçim daha önce alınmış taşlara bağlı değildir: ikinci bir vezir veya üçüncü bir at elde edilebilir.

Yeni taş hemen etkili olur. Piyon, piyon olarak kalamaz veya şaha dönüşemez. Bazen özellikle at seçmek gerekir; örneğin çatalla şah çekmek için.

Son yataya7–a8’den sonra beyazlar vezir, kale, fil veya at seçer. Diyagramda hamle, yeni taş seçilmeden önce gösterilir.

Şah, mat ve pat

Şah çekildiğinde tehdit giderilmelidir: şah çekilmeli, saldıran taş alınmalı veya saldırı hattı kapatılmalıdır. Atın çektiği şah, araya taş konarak savuşturulamaz. Çift şahta yalnızca şah hareket ederek kurtulabilir.

KonumSonuç
Şah saldırı altında, yasal hamle yokMat, hamle sırası kendisinde olan tarafın yenilgisidir.
Şah saldırı altında değil, yasal hamle yokPat berabere demektir.
Hiçbir taraf, hiçbir yasal hamle dizisiyle mat edemezÖlü konum hemen beraberlikle sonuçlanır.
Mat: siyahlar şah altındaHamle sırası siyahlarda. g7’deki vezir h8’e saldırır; beyaz şah veziri korur. Yasal bir kurtuluş yoktur; beyazlar kazandı.
Pat: şah yokHamle sırası siyahlarda. Şah h8 saldırı altında değildir, ancak gidebileceği hiçbir kare güvenli değildir. Bu bir beraberliktir.

Tekrar ve beraberlik sayaçları

Aynı diziliş her zaman aynı konum anlamına gelmez: hamle sırası ve rok hakkı ile yasal geçerken alma hakkı dahil kullanılabilir olanaklar da aynı olmalıdır.

Önceden, yapılması tasarlanan hamleye dayanarak talepte bulunulursa bu hamle kayda geçirilir ve tahtada oynanmadan hakeme başvurulur. Zaten oluşmuş bir konumda talebi hamle sırası kendisinde olan taraf yapar. Usulün ayrıntıları FIDE’nin 9.2–9.5 maddelerindedir.

Turnuva yönetmeliği izin veriyorsa anlaşmayla da beraberlik mümkündür. Beraberlik önerisi rakibi bunu kabul etmeye zorlamaz.

FIDE koşuluYüz yüze oynanan bir parti nasıl sona erer
Aynı konumun üçüncü kez ortaya çıkmasıHamle sırası kendisinde olan oyuncunun usulüne uygun talebi üzerine beraberlik.
Aynı konumun beşinci kez ortaya çıkmasıTalep olmadan beraberlik. Tekrarların art arda gelmesi gerekmez.
Her bir tarafın piyon hamlesi ve taş alma olmaksızın yaptığı 50 hamleUsulüne uygun talep üzerine beraberlik.
Her bir tarafın piyon hamlesi ve taş alma olmaksızın yaptığı 75 hamleOtomatik beraberlik; son hamledeki mat önceliklidir.

Saat ve sonuç

5+3 gösterimi, her oyuncuya parti için beş dakika ve her hamleden sonra üç saniye eklenmesi demektir. Ekleme kalan süreyi artırır; gecikme ise yalnızca geri sayımın başlamasını erteler ve farklı çalışır.

FIDE kurallarında sürenin aşılması genellikle yenilgi demektir. Ancak rakip hiçbir yasal hamle dizisiyle mat edemiyorsa beraberlik kaydedilir. Galibiyet yalnızca rakibin veziri olup olmadığına bakılarak belirlenemez.

Oyuncu mattan önce de oyunu terk edebilir. Turnuva partisinde sonucu hakem kaydeder; anlaşmazlık durumunda saati durdurup hakemi çağır, taşları kendin yerinden oynatma.

Tahta başında ve çevrimiçi

Yüz yüze oyunda «dokunduğun taşla oyna» kuralı geçerlidir: kendi taşına bilerek dokunan oyuncu, yasal bir hamle varsa o taşla oynamalıdır. Taşı düzeltmeden önce rakibi uyar. Hamle yapılırken ve saate basılırken aynı el kullanılmalıdır; parti kaydı, geç kalma ve yaptırımlar kurallar ile yönetmelikte belirlenir.

Çevrimiçi hizmet hamlelerin geçerliliğini denetler ve saatler, tekrarlar, bağlantı kopması ve sonuç onayı için kendi usullerini uygular. Arayüzde bir taşa tıklamak, tahta başındaki dokunma kuralıyla aynı değildir. Bu rehber FIDE satranç kurallarını açıklar; her turnuva mekanizmasının bütün sitelerde aynı biçimde uygulandığını vaat etmez.

Motor önerilerine, başka bir kişinin yardımına ve dış materyallere yarışma partisi sırasında izin verilmez. Öğretici örnekler hazırlık içindir.

Kaynaklar ve editörlük

FIDE/FMJD/IDF’nin resmî kurallarına göre. Çeviri ve açıklamalar DUEL’e aittir. Örnekler bu referans için hazırlandı. Kaynakların kontrol ve editoryal güncelleme tarihi: 26 Ekim 2026.

FIDE · Laws of Chess

1 Ocak 2023’ten beri yürürlükte olan sürüm. Temel kuralların 3–9. maddeleri; Chess960 için Guidelines II. Editöryal olarak 26 Ekim 2026 tarihinde gözden geçirildi.

Yazının başına ↑
DUEL.

Satranç ve Dama

Yükleniyor…