Tíðlig skap og varsemi við søgnum
Yvirlitið hjá FIDE knýtir tíðliga skapið av talvi at indisku chaturanga úr 6. øld. Síðan mentist leikurin í Persia sum shatranj og breiddi seg gjøgnum íslamska heimin til Evropa.
Hetta er eitt stutt yvirlit yvir langa mentanarliga útskifting. Tað fastsetur ikki navnið á einum einstøkum uppfinnara ella nágreiniliga dagfestingina av «fyrsta partinum». Væl dámdar søgur um vísan mann og tvífalding av korni á borðinum er betri at lesa sum søgnir enn sum skjal um føðing leiksins.
Keldur: FIDE · talvsøga · Søgunevndin hjá FIDE · søgan hjá leikinum og mørkini fyri vitanini
Hvussu leikurin varð kendur
Í seinnu miðøld í Evropa broyttust reglurnar stigvíst. Serliga týdningarmiklar eru broytingarnar í rørslunum hjá drotningini og bispinum, sum verða settar til endan á 15. øld: fígurnar fóru at virka munandi longri, og leikurin varð skjótari.
Prentaðar bøkur hjálptu at flyta uppdagingar út um ein leikarakring. FIDE nevnir varðveittu bókina hjá Luis Ramírez de Lucena, útgivna í Salamanca í 1497. Feløg, tíðarrit og kappingar skaptu seinni eitt støðugt altjóða umhvørvi.
Keldur: FIDE · talvsøga
1886: heitið fær eina byrjanarstøðu
Dysturin millum Wilhelm Steinitz og Johannes Zukertort í 1886 verður roknaður sum fyrsti almenni dysturin um heimsmeistaraskapin. Hann fór fram í New York, Saint Louis og New Orleans. Steinitz náddi fyrst tíggju sigrum; úrslitið í pørtum var tíggju sigrar, fimm ósigrar og fimm javnleikir.
Orðið «almennur» her merkir ikki «hildin av FIDE»: felagsskapurin var tá ikki til. Hetta er søguliga viðurkend byrjanarstøða fyri linjuna av heimsmeistarum.
Felagsskapur, kloyving og sameining
FIDE varð stovnað í 1924. Í 20. øld gjørdist stríðið um heitið ein altjóða úrtøkuskipan, ikki bert semja millum tveimum leikarum. Men ein sameind skipan helt ikki altíð.
Í 1993 hildu Kasparov og Short dyst uttanfyri FIDE; samstundis skipaði felagsskapurin dystin Karpov — Timman. Tvær linjur av heitinum vóru til sameiningardystin Kramnik — Topalov í 2006. Sigrurin hjá Kramnik endurreisti eitt sameint heiti.
Keldur: FIDE-savnið · søgan hjá felagsskapinum · FIDE · søgan hjá kandidatakappingunum
Hvussu lesa ein gamlan part í dag
Skil úrslitið frá frágreiðingini. Ein sigur prógvar ikki, at hvør leikur var besti, og nútíðar telduvirðing vísir ikki sjálvvirkandi, hvussu torført tað var at finna loysnina við borðið.
Greiðka reglurnar í tíðarskeiðnum, tíðareftirlitið og kappingarformið. Vel síðan eina hugsan at granska: menning, trygd hjá konginum, bóndabygnað. Ein søguligur partur gerst gagnligari, tá lesingin hevur eina konkreta spurning.
Keldur og kanning
Tekstirnir eru ritstjórnarlig framseting hjá DUEL. Kappingarúrslit eru samanhildin við tær almennu útgávurnar, sum eru nevndar.