DUEL Wiki
Пӗрремӗш утӑмсем

Шахматла епле вылямалла: вырнаçтару, фигурăсем тата пĕрремĕш партти

Вырнаçăвран тата ирĕк панă çӳревсенчен пуçлăр. Унтан ăнлантарнă тĕслĕхсене вулăр, пĕрремĕш хуллен вылякан партти умĕн урока тĕрĕслĕр.

Ку разборта
  1. Хăма, вырнаçтару тата тĕллев
  2. Çӳревсем тата çиесси
  3. Рокировкӑ: хӑҫан законлӑ та мӗншӗн короле куҫармалла
  4. Пешкӑна улӑштарни: конь хӑҫан ферзьтен усӑллӑрах пулать
  5. Юлса илни: пешка мӗншӗн юнашар клеткӑран ҫухалать
  6. Мат тата пат: ход ҫукки яланах ҫӗнтерӳ тени мар
  7. Пӗрремӗш шахмат ходӗсем: центр тата фигурӑсене аталантарни
  8. Фигурӑсене ҫакӑнса ан хӑварӑр: куҫиччен хӑрушлӑхсене тӗрӗслӗр
01

Хăма, вырнаçтару тата тĕллев

Икĕ вылякан кашни 16 фигурăпа 8×8 хăма çинче пуçлаççĕ; сылтăм кĕтес çутă пулмалла. Шуррин кайри a1–h1 ретĕ: тура, ут, слон, ферзь, патша, слон, ут, тура; пешкăсем 2-мĕш ретре. Хура 8-мĕш тата 7-мĕш ретре çав майлă кĕске хирĕç вырнаçать. Ферзьсем хăйсен тĕсĕ çинче, d1 тата d8 çинче пуçлаççĕ. Шурă малтан çӳрет; вылякансем пĕрер ирĕк панă çӳреве черетпе тăваççĕ, черете сиктерме çук. Мат çĕнтерӳ парать; патшана нихăçан та çимеççĕ.

ХӐМА ҪИНЧЕ ПӐХӐРe2e4
Пуҫламӑш позици
Ход 1, 8 хушшинчен
e2–e4: пешка центрте вырӑн йышӑнать, d5 тата f5 контрольлет, f1 слонӗн диагональне уҫать.
Хӑма тӗслӗхӗсем
02

Çӳревсем тата çиесси

Тура ретсем е юпасем тăрăх; слон диагональ тăрăх; ферзь икĕ майпа та, пушă çул тăрăх мĕн чухлĕ кирлĕ çавăн чухлĕ çӳрет. Вĕсем урлă сикме пултараймаççĕ. Ут L пек сикет: икĕ клетка, унтан айккине пĕрре. Патша кашни еннелле пĕр клетка çӳрет, анчах тапăну айĕнчи клеткăна мар. Патшасем юнашар тăма пултараймаççĕ. Пешка малалла пĕр пушă клетка, е пуçламăш вырăнтан иккĕшĕ те пушă пулсан иккĕ çӳрет; малалла диагональпе пĕр клеткăра çиет, каялла нихăçан та çӳремест. Ытти фигурăсем хирĕç фигурăн вырăнне пырса çиеççĕ. Хăвăн фигурă çине тăма юрамасть. Çиесси ирĕклĕ; хăвăн патшана шах айĕнче хăварма юрамасть.

ХӐМА ҪИНЧЕ ПӐХӐРконь

e4 → c5 · d6 · f6 · g5 · g3 · f2 · d2 · c3

03

Рокировкӑ: хӑҫан законлӑ та мӗншӗн короле куҫармалла

Шурӑ король еннелле рокировкӑ тусан, король e1-тен g1-е куҫать, ладья вара h1-тен f1-е. Ферзь еннелле король c1-е каять, a1 ладьи вара d1-е. Хура ҫавах саккӑрмӗш ретре тӑвать. DUEL-ра короле тата ун ҫитмелли клеткӑна суйлӑр; ладья унпа пӗрле куҫать. Уйрӑм иккӗмӗш ладья хода ан ту.

Король тата хутшӑнакан ладья хӑйсен пуҫламӑш клеткӑсенче пулмалла, вӗсем нихӑҫан та куҫман пулмалла. Тавӑрса лартни ирӗке каялла памасть. Вӗсен хушшинче фигура тӑма юрамасть. Король шахра пуҫлама юрамасть, тапӑннӑ клеткӑ урлӑ каҫма юрамасть, тапӑну айӗнче вӗҫлеме те юрамасть. Ферзь еннелли рокировкӑра b1 пушӑ пулмалла, анчах b1 ҫине тапӑну хӑй тӗллӗн рокировкӑна чармасть: король b1 урлӑ каҫмасть.

ХӐМА ҪИНЧЕ ПӐХӐРРокировкӑ: хӑҫан законлӑ та мӗншӗн короле куҫармалла
04

Пешкӑна улӑштарни: конь хӑҫан ферзьтен усӑллӑрах пулать

Юлашки рете ҫитнӗ пешка ҫӗнӗ фигура пулать. Ферзе ытларах чухне суйлаҫҫӗ, анчах автоматла суйлани тактикӑ майне пытарма пултарать. Конь урӑхла тапӑнать: хӑш чух унӑн шахӗ хуравлама тивӗҫлет, иккӗмӗш тӗллев вара тапӑннӑ юлать. Пӗчӗк позици ҫакна вӑрӑм шутлавсӑр уҫӑ кӑтартать.

Хӑвӑр тӗслӗ ферзе, ладьяна, слона е коне суйлама пултаратӑр, хӑш фигурӑсене илсе кӑларнине пӑхмасӑр; иккӗмӗш ферзь юрать. Пешкӑна хӑварма е короле суйлама юрамасть. Улӑштарни ҫав ходӑн пайӗ, ҫӗнӗ фигура вара тӳрех ӗҫлет. c7c8n ҫинчи n хушӑмӗ конь тени, малалла тухнӑ хыҫҫӑнхи уйрӑм ход мар.

Шурӑн королӗ g2 ҫинче, пешки c7 ҫинче. Хуран королӗ e7 ҫинче, ферзь b6 ҫинче, пешка вара h7 ҫинче. c7–c8 коньа улӑштарнӑ хыҫҫӑн вӑл e7 тата b6 тапӑнать. Малтан ку шах. Конь тапӑнӑвне хуплама май ҫук; кунта Хура короле куҫарма тивӗҫ. Кӑтартӑв e7–d7 суйлать, унтан c8–b6 ферзе тепӗр шахпа илет.

Ку йӗрке коне суйланин тактикӑ тӗллевне кӑтартать, вӗҫ партийӗнче конь ферзе яланах ҫӗнтернине мар. Тӑватӑ улӑштарӑва та хаклӑр: шах пур-и, тӳр килӳҫӗ мӗне илме пултарать, пат пулма пултарать-и? Кунта ферзе илсе те вӑйӑ вӗҫленмест; Хуран королӗ тата пешки юлаҫҫӗ. Материал ӑнӑҫӑвӗ тимлӗ вӑйӑ ыйтать, ҫӗнтерӗве ир пӗлтернине мар.

ХӐМА ҪИНЧЕ ПӐХӐРПешкӑна улӑштарни: конь хӑҫан ферзьтен усӑллӑрах пулать
05

Юлса илни: пешка мӗншӗн юнашар клеткӑран ҫухалать

Ахаль пешка илни тӗллев йышӑннӑ клеткӑра вӗҫленет. Кунта тӗллев пуҫламӑш ретӗнчен халь ҫеҫ икӗ клеткӑ малалла тухнӑ та сирӗн пешка патӗнче чарӑннӑ. Эсир ӑна пӗр клеткӑ ҫеҫ куҫнӑ пек илетӗр. Шурӑшӑн ку ытларах чухне пиллӗкмӗш реттен улттӑмӗш рете каять; Хурашӑн тӑваттӑмӗш реттен виҫҫӗмӗш рете. Пӗр клеткӑпа ҫитнӗ юнашар пешкӑна ҫапла илме юрамасть.

Май икӗ клеткӑллӑ утӑма тӳрех хуравланӑ чух ҫеҫ пур. Илмесӗр юлма пултаратӑр, мӗншӗн тесен шахмат илнисем ытларах чухне тивӗҫлӗ мар. Анчах хӑвӑр урӑх ход тунӑ хыҫҫӑн ку илни патне таврӑнма юрамасть. Тепӗр тупӑк — хӑвӑр король патне йӗр уҫни. Шурӑ королӗ e1 ҫинче, пешка e5 ҫинче, Хура ладьи вара e8 ҫинче пулсан, e вертикальне пӑрахни короле уҫӑ кӑларать. Ятарлӑ пешка правилӑ короле шахра хӑварма ирӗк памасть.

ХӐМА ҪИНЧЕ ПӐХӐРЮлса илни: пешка мӗншӗн юнашар клеткӑран ҫухалать
06

Мат тата пат: ход ҫукки яланах ҫӗнтерӳ тени мар

Шах — тӑшман фигури короле тапӑнать тени. Тапӑнӑва, май пур чух, куҫса тухса, тапӑнакана илсе е ун йӗрне хупласа кӑлармалла. Матра законлӑ хурав нимӗн те пулӑшмасть. Короле нихӑҫан та илмеҫҫӗ: вӑйӑ малтан вӗҫленет. Король вырӑн сахал тесе ҫеҫ мат ан ҫирӗплет: урӑх фигура хӳтӗв пама пултарать.

Хура королӗ h8 ҫинче, пешкисем g7 тата h7 ҫинче. Шурӑ d2–d8 вылять, короле саккӑрмӗш рет тӑрӑх тапӑнать. Ладья g8 те контрольлет, Хура хӑйӗн пешкисем вара g7 тата h7 йышӑннӑ. Икӗ пешка та ладья йӗрне король патне хуплаймасть, ладьяна илмелли фигура та ҫук. Ку мат, вӑйлӑ шах ҫеҫ мар.

Хура королӗ h8 ҫинче, Шурӑн ферзь f7 ҫинче, король вара g6 ҫинче, ход Хуран тесе пӑхӑр. h8 корольне тапӑнмаҫҫӗ. Анчах ферзь g8 тата h7 контрольлет, Шурӑ фигурсем вара g7 контрольлеҫҫӗ. Урӑх хура фигура ҫук, ҫавӑнпа законлӑ ход та ҫук: пат тата ничья. Ытлашши ферзьпе часах тунӑ йӑнӑш — королӗн юлашки клеткӑне шахсӑр хупни тата законлӑ хуравсене тӗрӗслеме манни.

Вӗҫлекен ход умӗн шаха тата пултаракан хуравсене палӑртӑр: тухма, илме е хуплама. Шах пулмасан, вырӑна татах чариччен чи сахалтан пӗр законлӑ хирӗҫ ход тупӑр. Мата каллех ирттерӗр те «Юлашки ретри мат» туса пӑхӑр. Бот вӑййинче вӗҫ результатне сӑмахпа ӑнлантарӑр. Вӗҫне ӑнланни ҫӗнтерӳ хыпарне кӗтнинчен усӑллӑрах.

ХӐМА ҪИНЧЕ ПӐХӐРМат тата пат: ход ҫукки яланах ҫӗнтерӳ тени мар
07

Пӗрремӗш шахмат ходӗсем: центр тата фигурӑсене аталантарни

Центр ытларах d4, e4, d5 тата e5 клеткӑсене пӗлтерет. e2–e4 хыҫҫӑн Шурӑ пешки ҫак клеткӑсенчен пӗринче ларать, d5 тата f5 ҫине тапӑнать, f1 слонӗн диагональне те уҫать. Пӗр ход темиҫе тӗллеве пурнӑҫлать. Хура ҫав шухӑшпа e7–e5 хуравлать, фигурӑсем валли вырӑн шырать. Пешка хӑй ларакан клеткӑна хӳтӗлемест, ҫавӑнпа ӑна тытса тӑни кирлӗ.

Ку тӗслӗхре g1–f3 коньне пуҫламӑш клеткӑран куҫарать те e5 пешкине тапӑнать. b8–c6 хуравӗ Хура коньне аталантарать те ҫав пешкӑна хӳтӗлет. Унтан f1–c4 слона f7 еннелле тӑрать, анчах хӑй тӗллӗн ҫӗнтерекен тапӑну тумасть. g8–f6 хыҫҫӑн d2–d3 Шурӑн e4 пешкине тытса тӑрать те иккӗмӗш слон ҫулне уҫать.

Йӑлана кӗнӗ йӑнӑш — пӗр фигурӑпа пешкӑсене хӑвалани, ыттисем килте юлнӑ чух. Тепӗрри — ферзене питӗ ир тухтарни: тӳр килӳҫӗ ӑна тапӑнма пултарать, хӑй аталаннӑ май. Конкретлӑ сӑлтавсӑр хӗрри пешкисен ходӗсене каллех ан ту. Енчен те фигурӑна тапӑннӑ е король шахра пулсан, малтан ҫав хӑрушлӑха хуравлӑр: пӗтӗмӗшле план шутлава улӑштармасть.

Тӗслӗхе каллех ирттерӗр те кашни хода туличчен ун уссине ӑнлантарӑр. Унтан «Пӗрремӗш ход» урокне тата бот вӑййне тӑрӑшӑр. Уҫӑлура миҫе конь тата слон аталантарнине шутлӑр. Ун хыҫҫӑн нимӗн те аталантарман пӗр хода палӑртӑр та унӑн кирлӗ тӗллев пулнӑ-ши тесе ыйтӑр.

08

Фигурӑсене ҫакӑнса ан хӑварӑр: куҫиччен хӑрушлӑхсене тӗрӗслӗр

Тӳр килӳҫӗн ходӗ хыҫҫӑн мӗн улшӑннӑ: сирӗн короле тапӑну, уҫӑлнӑ слон йӗрӗ, хӳтӗлекен кайни? Шахра пулсан, малтан законлӑ тухмалли май тупӑр. Унтан икӗ енӗн те илнисене пӑхса тухӑр. Аталантарасшӑн шухӑшланӑ фигурана ҫеҫ ан пӑхӑр. Хӑвӑр илемлӗ план пӗтӗм тимлӗхе илсе кайиччен тӳр килӳҫӗн хӑрушлӑхне асӑрхани материала сыхлама пултарать.

Правилӑсем тата ҫӑлкуҫсем

Ку каҫӑсемпе правилӑсене тӗрӗслӗр те темӑна малалла тӗпчӗр.

DUEL вӗренӳ материалӗсене мӗнле тӑваҫҫӗ · Тӳрлетӗве пӗлтерӗр

Тепӗр идейӑ

DUEL.

Шахмат & шашки

Тиетпӗр…