Passà à u cuntenutu
DUEL · Enciclopedia

Storia di i scacchi: un ghjocu chì hà cambiatu

I scacchi d'oghje ùn sò micca nati in un ghjornu. E so regule è a so cultura si sò furmate annantu à i seculi.

STORIA DI I SCACCHIRedazione DUELCO
Tappe di a storia I dettagli è e fonti — in e sezzioni di l'articulu
  1. VI seculuU chaturanga in India
  2. XV seculuRegina è alfiere à longa gittata
  3. 1886Primu incontru ufficiale per u titulu
  4. 1924Fundazione di a FIDE
  5. 2006Unificazione di u titulu mundiale

Forme primaticce è prudenza cù e legende

Un riassuntu di a FIDE leia a forma primaticcia di i scacchi cù a chaturanga indiana di u VI seculu. Dopu u ghjocu si hè sviluppatu in Persia cum'è shatranj è si hè spartu à traversu u mondu islamicu in Europa.

Hè un schema brevu d'un longu scambiu culturale. Ùn stabilisce micca u nome d'un solu inventore nè a data esatta di a «prima partita». I racconti pupulari nantu à u saviu è u radduppiu di i granelli nantu à a scacchiera si leghjenu megliu cum'è legende, micca cum'è u verbale di a nascita di u ghjocu.

Fonti: FIDE · storia di i scacchi · Cumitatu storicu FIDE · storia di u ghjocu è i limiti di a cunniscenza

Cumu u ghjocu hè diventatu ricunniscibile

In l'Europa di a fine di u Medievu e regule cambiavanu pianu pianu. Sò particularmente impurtanti i cambiamenti di i muvimenti di a regina è di l'alfiere, attribuiti à a fine di u XV seculu: i pezzi anu cuminciatu à agisce assai più luntanu, è u ghjocu hè diventatu più prestu.

I libri stampati aiutavanu à trasmette e scuperte aldilà d'un solu circhju di ghjucatori. A FIDE nota u libru cunsirvatu di Luis Ramírez de Lucena, publicatu à Salamanca in u 1497. I club, a stampa periodica è i tornei anu creatu più tardi un ambiente internaziunale stabile.

Fonti: FIDE · storia di i scacchi

1886: u titulu riceve un puntu di partenza

U match di u 1886 trà Wilhelm Steinitz è Johannes Zukertort hè cunsideratu u primu match ufficiale per u campiunatu mundiale. Si hè ghjucatu à New York, Saint Louis è New Orleans. Steinitz hà righjuntu per primu dece vittorie; u bilanciu di e parte hè dece vittorie, cinque scunfitte è cinque patte.

A parolla «ufficiale» quì ùn vole micca dì «urganizatu da a FIDE»: a federazione ùn esisteva ancu. Hè u puntu di partenza storicamente ricunnisciutu di a linea di i campioni mundiali.

Fonti: Cumitatu storicu FIDE · avvenimenti di u 1886

Federazione, scissione è riunificazione

A FIDE hè stata fundata in u 1924. In u XX seculu a lotta per u titulu hè diventata un sistema internaziunale di selezzione, micca solu un accordu trà dui ghjucatori. Ma un sistema unicu ùn si hè micca cunsirvatu sempre.

In u 1993 Kasparov è Short anu ghjucatu un match fora di a FIDE; à tempu a federazione hà urganizatu u match Karpov — Timman. Duie linee di titulu anu esistutu finu à u match di riunificazione Kramnik — Topalov in u 2006. A vittoria di Kramnik hà ristabilitu un titulu unicu.

Fonti: Museu FIDE · storia di a federazione · FIDE · storia di i tornei di i candidati

Cumu leghje una vechja partita oghje

Separa u risultatu da a spiegazione. Una vittoria ùn prova ancu micca chì ogni mossa era a megliu, è una valutazione muderna di l'urdinatore ùn mostra micca automaticamente quantu era difficiule di truvà a suluzione à a scacchiera.

Préciseghja e regule di l'epoca, u cuntrollu di u tempu è u furmatu di a cumpetizione. Dopu sceglie una idea da studià: u sviluppu, a sicurità di u rè, a struttura di i pedoni. Una partita storica diventa più utile quandu a lettura hà una quistione concreta.

Fonti è verificazione

I testi sò una presentazione editoriale di DUEL. I risultati di torneu sò stati cunfrontati cù e publicazioni ufficiali indicate.

DUEL.

Scacchi & dama

Caricamentu…