چۆن شەترەنج بکەین: ڕیزکردن، پارچەکان و یاریی یەکەم
بە دۆخ و جووڵە ڕێپێدراوەکان دەست پێبکە. پاشان نموونە ڕوونکراوەکان بخوێنەوە و پێش یەکەم یاریی بێپەلەت وانەکە تاقی بکەرەوە.
لەم وتارەدا
- تەختە، ڕیزکردن و ئامانج
- جووڵە و گرتن
- قەڵاکردن: کەی یاساییە و بۆچی شاه بجوڵێنیت
- بەرزکردنەوەی پیادە: کەی ئەسپ لە وەزیر سوودبەخشترە
- گرتنی تێپەڕ: بۆچی پیادەیەک لە خانەی دراوسێ دیار نامێنێت
- کیش و مات و پات: نەبوونی جووڵە هەمیشە واتای بردنەوە نادات
- یەکەم جووڵەکانی شەترەنج: ناوەند و گەشەپێدانی مۆرە
- دوور بکەوە لە مۆرەی هەڵواسراو: پێش جووڵە هەڕەشەکان بپشکنە
تەختە، ڕیزکردن و ئامانج
دوو یاریزان بە هەر یەکەیان 16 پارچە لەسەر تەختەی 8×8 دەست پێدەکەن، گۆشەی ڕاستیان ڕووناکە. ڕیزی دواوەی سپی a1–h1: قەڵا، ئەسپ، فیل، وەزیر، شا، فیل، ئەسپ، قەڵا؛ پیادەکان لە ڕیزی 2ن. ڕەش هەمان ڕێکخستن لە ڕیزەکانی 8 و 7 بە پێچەوانە هەیە. وەزیرەکان لە ڕەنگی خۆیان دەست پێدەکەن، d1 و d8. سپی یەکەم دەجووڵێت؛ یاریزانان بە نۆرە یەک جووڵەی یاسایی دەکەن و ناتوانن نۆرە تێپەڕێنن. کیشمات بردنەوەیە؛ شا هەرگیز ناگیرێت.
جووڵە و گرتن
قەڵا بە ڕیز یان ستووندا؛ فیل بە لار؛ وەزیر بە هەردوو شێوە، هەر دوورییەکی بەتاڵ دەجووڵێت. ناتوانن باز بدەن. ئەسپ بە شێوەی L باز دەدات: دوو خانە پاشان یەک بۆ تەنیشت. شا یەک خانە بۆ هەر ئاراستەیەک دەچێت، بەڵام نە بۆ ژێر هێرش. شاکان ناتوانن تەنیشتی یەک بن. پیادە یەک خانەی بەتاڵ بۆ پێشەوە دەچێت، یان دوو لە خانەی سەرەتایی ئەگەر هەردوو بەتاڵ بن؛ یەک خانە بە لار بۆ پێشەوە دەگرێت و هەرگیز بۆ دواوە ناچێت. پارچەکانی تر بە چوونە سەر پارچەی بەرامبەر دەگرن. ناتوانیت بچیتە سەر پارچەی خۆت. گرتن ئارەزوومەندانەیە؛ بەجێهێشتنی شای خۆت لە کیش نایاساییە.
e4 → c5 · d6 · f6 · g5 · g3 · f2 · d2 · c3
قەڵاکردن: کەی یاساییە و بۆچی شاه بجوڵێنیت
کاتێک سپی بە لای شاه قەڵا دەکات، شاه لە e1ـەوە دەچێتە g1 و قەڵا لە h1ـەوە بۆ f1. لە لای وەزیر، شاه دەچێتە c1 و قەڵای a1 بۆ d1. ڕەش هەمان شت لە ڕیزی هەشتەمدا دەکات. لە DUELدا، شاه و شوێنی گەیشتنی هەڵبژێرە؛ قەڵا لەگەڵیدا دەجوڵێت. جووڵەیەکی دووەمی جیاوازی قەڵا مەکە.
شاه و قەڵای بەشداربوو دەبێت لەسەر خانەی سەرەتایییان بن و نابێت هەرگیز جووڵەیان کردبێت. گەڕانەوە مافەکە ناگەڕێنێتەوە. نابێت هیچ مۆرەیەک لە نێوانیاندا بوەستێت. شاه ناتوانێت لە کیشدا دەست پێ بکات، خانەیەکی هێرشکراو ببڕێت یان لە ژێر هێرشدان کۆتایی بێت. بۆ قەڵاکردنی لای وەزیر، b1 دەبێت بەتاڵ بێت، بەڵام هێرش لەسەر b1 بە تەنها قەڵاکردن قەدەغە ناکات: شاه b1 نابڕێت.
لەسەر تەختە بیبینەقەڵاکردن: کەی یاساییە و بۆچی شاه بجوڵێنیت
بەرزکردنەوەی پیادە: کەی ئەسپ لە وەزیر سوودبەخشترە
پیادەیەک کە دەگاتە دوایین ڕیز دەبێتە مۆرەیەکی نوێ. وەزیر هەڵبژاردەی ئاسایییە، بەڵام هەڵبژاردنی خۆکارانە لەوانەیە دەرفەتێکی تاکتیکی بشارێتەوە. ئەسپ بە شێوەیەکی جیاواز هێرش دەکات: هەندێک جار کیشەکەی وەڵامێک ناچار دەکات لە کاتێکدا ئامانجی دووەم هەر هێرشی لەسەر دەمێنێتەوە. پێگەیەکی بچووک ئەمە ڕوون دەکاتەوە بەبێ ژماردنێکی درێژ.
دەتوانیت وەزیر، قەڵا، فیل یان ئەسپێک بە ڕەنگی خۆت هەڵبژێریت، سەربەخۆ لەوەی کام مۆرە گیراون؛ وەزیرێکی دووەم ڕێگەپێدراوە. ناتوانیت پیادە بهێڵیتەوە یان شاه هەڵبژێریت. بەرزکردنەوە بەشێکە لە هەمان جووڵە و مۆرەی نوێ دەستبەجێ کار دەکات. پاشگری n لە c7c8nدا واتای ئەسپ دەدات، نەک جووڵەیەکی زیادە دوای پێشەوەچوون.
سپی شاهی g2 و پیادەی c7ـی هەیە. ڕەش شاهی e7، وەزیری b6 و پیادەی h7ـی هەیە. دوای c7–c8 بەرزکردنەوە بۆ ئەسپ، هێرش دەکاتە سەر e7 و b6. سەرەتا ئەمە کیشە. هێرشی ئەسپ ناتوانرێت ڕێڕەوەکەی دابخرێت؛ لێرە ڕەش دەبێت شاه بجوڵێنێت. پیشاندانەکە e7–d7 هەڵدەبژێرێت، پاشان c8–b6 وەزیر دەگرێت بە کیشێکی تر.
هێڵەکە ئامانجی تاکتیکی هەڵبژاردنی ئەسپ پیشان دەدات، نەک ئەوەی هەمیشە لە کۆتاییدا وەزیر دەباتەوە. هەر چوار بەرزکردنەوەکە هەڵبسەنگێنە: ئایا کیش هەیە، ڕکابەر دەتوانێت چی بگرێت، ئایا پات ڕوودەدات؟ گرتنی وەزیر لێرە یاری کۆتایی پێ ناهێنێت؛ شاه و پیادەی ڕەش دەمێننەوە. سەرکەوتنی ماددی داوای یاریی وریا دەکات، نەک ڕاگەیاندنی زووەی بردنەوە.
لەسەر تەختە بیبینەبەرزکردنەوەی پیادە: کەی ئەسپ لە وەزیر سوودبەخشترە
گرتنی تێپەڕ: بۆچی پیادەیەک لە خانەی دراوسێ دیار نامێنێت
گرتنی ئاساییی پیادە لەسەر خانەی داگیرکراوی ئامانج کۆتایی دێت. لێرە ئامانجەکە تازە دوو خانە لە ڕیزی دەستپێکی پێشەوە چووە و لە تەنیشت پیادەکەت وەستاوە. وەک ئەوەی تەنها یەک خانە جووڵەی کردبێت دەگری. بۆ سپی ئەمە زۆرجار لە ڕیزی پێنجەمەوە بۆ شەشەم دەڕوات؛ بۆ ڕەش، لە چوارەمەوە بۆ سێیەم. پیادەیەکی دراوسێ کە بە هەنگاوێکی تاک دەگات ناتوانرێت بەم شێوەیە بگیرێت.
دەرفەتەکە تەنها لە وەڵامی دەستبەجێ بۆ هەنگاوی دووانەدا هەیە. دەتوانیت ڕەتی بکەیتەوە، چونکە گرتن لە شەترەنجدا زۆرجار ئارەزوومەندانەیە. بەڵام دوای جووڵەیەکی جیاوازی خۆت، ناتوانیت بگەڕێیتەوە بۆ ئەم گرتنە. داوێکی تر کردنەوەی ڕێڕەوێکە بەرەو شاهی خۆت. لەگەڵ شاهی سپی لەسەر e1، پیادە لەسەر e5 و قەڵای ڕەش لەسەر e8، جێهێشتنی ستوونی e شاه ئاشکرا دەکات. یاسای تایبەتی پیادە ڕێگە نادات شاهەکەت لە کیشدا بمێنێتەوە.
لەسەر تەختە بیبینەگرتنی تێپەڕ: بۆچی پیادەیەک لە خانەی دراوسێ دیار نامێنێت
کیش و مات و پات: نەبوونی جووڵە هەمیشە واتای بردنەوە نادات
کیش واتای ئەوەیە مۆرەیەکی دوژمن هێرش دەکاتە سەر شاه. هێرشەکە دەبێت لاببرێت بە دوورکەوتنەوە، گرتنی هێرشکار یان داخستنی ڕێڕەوەکەی، لە شوێنێک کە بکرێت. لە کیش و ماتدا هیچ وەڵامێکی یاسایی یارمەتی نادات. شاه هەرگیز لاناچێت: یاری سەرەتا کۆتایی دێت. مات ڕامەگەیەنە تەنها چونکە شاه بۆشاییی کەمی هەیە؛ مۆرەیەکی تر لەوانەیە بەرگری دابین بکات.
شاهی ڕەش لەسەر h8ـە، لەگەڵ پیادە لەسەر g7 و h7. سپی d2–d8 دەجوڵێت و هێرش دەکاتە سەر شاه لە درێژایی ڕیزی هەشتەم. قەڵا هەروەها کۆنتڕۆڵی g8 دەکات، لە کاتێکدا پیادەکانی ڕەش خۆیان g7 و h7 داگیر دەکەن. هیچ کام پیادە ناتوانێت ڕێڕەوی قەڵا بۆ شاه دابخات، و هیچ مۆرەیەک ناتوانێت قەڵاکە بگرێت. ئەمە کیش و ماتە، نەک تەنها کیشێکی بەهێز.
شاهی ڕەش لەسەر h8، وەزیری سپی لەسەر f7 و شاه لەسەر g6 لەبەرچاو بگرە، نۆرەی ڕەشە. شاهی h8 هێرشی لەسەر نییە. بەڵام وەزیر کۆنتڕۆڵی g8 و h7 دەکات، و مۆرەکانی سپی کۆنتڕۆڵی g7 دەکەن. هیچ مۆرەیەکی تری ڕەش نییە، بۆیە هیچ جووڵەیەکی یاسایی نییە: پات و یەکسان. لەگەڵ وەزیرێکی زیادە، هەڵەیەکی باو لابردنی دوایین خانەی شاهە بەبێ کیش و لەبیرکردنی تاقیکردنەوەی وەڵامی یاسایی.
پێش جووڵەی یەکلاکەرەوە، کیشەکە و وەڵامە ئەگەرییەکان دیاری بکە: ڕزگاربوون، گرتن یان داخستن. ئەگەر کیش نەبێت، لانیکەم یەک جووڵەی یاساییی بەرامبەر بدۆزەرەوە پێش ئەوەی بۆشایی زیاتر سنووردار بکەیت. ماتەکە دووبارە بڕۆ و «کیش و ماتی ڕیزی دواوە» تاقی بکەرەوە. لە یارییەکی بۆتدا، ئەنجامی کۆتایی بە وشە ڕوون بکەرەوە. تێگەیشتن لە کۆتایی سوودبەخشترە لە چاوەڕوانی پەیامی بردنەوە.
لەسەر تەختە بیبینەکیش و مات و پات: نەبوونی جووڵە هەمیشە واتای بردنەوە نادات
یەکەم جووڵەکانی شەترەنج: ناوەند و گەشەپێدانی مۆرە
ناوەند بە شێوەی سەرەکی واتای d4، e4، d5 و e5 دەدات. دوای e2–e4، پیادەی سپی یەکێک لەم خانانە داگیر دەکات، هێرش دەکاتە سەر d5 و f5، و تیرەی فیلی f1 دەکاتەوە. یەک جووڵە چەند ئامانجێک جێبەجێ دەکات. ڕەش بە e7–e5 وەڵام دەداتەوە بە بیرۆکەیەکی هاوشێوە، بۆ دۆزینەوەی بۆشایی بۆ مۆرەکان. پیادە خانەی خۆی ناپارێزێت، بۆیە پێویستی بە پشتگیری هەیە.
لەم نموونەیەدا، g1–f3 ئەسپەکە لە خانەی دەستپێکی دەردەهێنێت و هێرش دەکاتە سەر پیادەی e5. وەڵامی b8–c6 ئەسپی ڕەش گەشە پێ دەدات و ئەو پیادەیە دەپارێزێت. پاشان f1–c4 فیل ئاڕاستەی f7 دەکات، بەڵام بە تەنها هێرشێکی براوە دروست ناکات. دوای g8–f6، d2–d3 پشتگیریی پیادەی e4ـی سپی دەکات و ڕێڕەوی فیلی دووەم دەکاتەوە.
هەڵەیەکی باو ئەوەیە بە یەک مۆرە بەدوای پیادەدا بڕۆیت لە کاتێکدا ئەوانی تر لە ماڵ دەمێننەوە. یەکێکی تر ئەوەیە وەزیر زوو بهێنیتە دەرەوە: ڕکابەر دەتوانێت هێرشی بکاتە سەر لە کاتێکدا گەشە پێ دەدات. دوور بکەوە لە جووڵەی دووبارەی پیادەی لێوار بەبێ هۆکارێکی دیاریکراو. ئەگەر مۆرەیەک هێرشی کرایە سەر یان شاهەکەت لە کیشدا بێت، سەرەتا ئەو هەڕەشەیە چارەسەر بکە: پلانێکی گشتی جێگەی ژماردن ناگرێتەوە.
نموونەکە دووبارە بڕۆ و سوودی هەر جووڵەیەک پێش ئەنجامدانی ڕوون بکەرەوە. پاشان وانەی «یەکەم جووڵە» و یارییەکی بۆت تاقی بکەرەوە. بژمێرە چەند ئەسپ و فیل لە دەستپێکدا گەشەت پێ داون. دواتر، یەک جووڵە دیاری بکە کە هیچی گەشە نەداوە و بپرسە ئایا ئامانجێکی پێویستی هەبوو.
دوور بکەوە لە مۆرەی هەڵواسراو: پێش جووڵە هەڕەشەکان بپشکنە
دوای جووڵەی ڕکابەر چی گۆڕا: هێرشێک لەسەر شاهەکەت، هێڵێکی فیلی کراوە، بەرگرێک کە ڕۆیشت؟ ئەگەر لە کیشدا بیت، سەرەتا ڕزگاربوونێکی یاسایی بدۆزەرەوە. پاشان گرتن بۆ هەردوولا بپشکنە. تەنها لەسەر ئەو مۆرەیە مەڕوانە کە دەتەوێت گەشەی پێ بدەیت. بینینی هەڕەشەی ڕکابەر پێش ئەوەی پلانی جوانی خۆت هەموو سەرنجت ببات دەتوانێت کەرەستە ڕزگار بکات.
یاسا و سەرچاوە
ئەم بەستەرانە بەکاربهێنە بۆ پشکنینی یاسا و گەڕانی زیاتر لە بابەتەکە.
چۆن کەرەستەی فێربوونی DUEL دروست دەکرێت · ڕاستکردنەوەیەک ڕاپۆرت بکە