Ibhodi, ukubekwa nenhloso
Beka ibhodi ngekona ekhanyayo ngakwesokudla. Umugqa oseduze wabamhlophe: i-rook, ihhashi, umbhishobhi, indlovukazi, inkosi, umbhishobhi, ihhashi, i-rook. Phambi kwazo amaponi ayisishiyagalombili. Kwabamnyama ukubekwa okulinganayo.
Abadlali badlala ngokulandelana. Inhloso i-checkmate: inkosi yomphikisi iphansi kokushaywa, futhi ukuzivikela ngonyathelo olusemthethweni akunakwenzeka. Inkosi ayisuswi ebhodini. Uma inkosi yakho ihlala iphansi kokushaywa, lolo nyathelo alivunyelwe.
Indlela izinqolobane ezihamba futhi zibamba ngayo
Ukubamba kushintsha unyathelo ojwayelekile: inqolobane yakho ithatha isikwele somphikisi, ebambiwe iyasuswa. Ukubamba akuphoqelekile. Awukwazi ukugxumela ezinye izinqolobane, ngaphandle kwehhashi. Awukwazi ukuya esikwelini senqolobane yakho.
| Inqolobane | Unyathelo |
|---|---|
| Inkosi | Isikwele esisodwa esiseduze noma iyiphi indlela, uma isikwele singahlaselwe. Amakhosi awakwazi ukuma eduze. |
| Indlovukazi | Ngomugqa oqondile, oqondile phezulu noma owediagonal nganoma yingaki izikwele ezivulekile. |
| I-rook | Ngomugqa oqondile noma oqondile phezulu. |
| Umbhishobhi | Ngediagonal; umdlalo wonke uhlala ezikwelini zombala owodwa. |
| Ihhashi | Izikwele ezimbili kwenye indlela nesikwele esisodwa kwenye eqondanayo. Ligxumela izinqolobane. |
| Iponi | Phambili isikwele esisodwa esivulekile; kusuka esikwelini sokuqala — ezimbili, uma zombili zivulekile. Ibamba isikwele esisodwa phambili ngediagonal. Ayihambi emuva. |
I-castling
I-castling unyathelo oluhlanganyelwe lwenkosi ne-rook. Ku-castling emfushane inkosi emhlophe iya e1–g1, i-rook h1–f1. Endeni: e1–c1 no-a1–d1. Kwabamnyama kufana emgqeni wesishiyagalombili.
- Inkosi ne-rook ebambe iqhaza azikadlali. Ukubuyela esikwelini sokuqala akubuyiseli ilungelo.
- Akukho zinqolobane phakathi kwazo.
- Inkosi ayiphansi kwe-check futhi ayidluli esikwelini esihlaselwe noma ingene kuso.
Ukubamba nge-en passant
Uma iponi yomphikisi isanda kwenza unyathelo lokuqala lwezikwele ezimbili futhi ifike eduze kwepioni yakho, ungayibamba sengathi idlule isikwele esisodwa kuphela. Lelo lungelo lisebenza kuphela enyatheni elandelayo eseduze.
Kwabamhlophe iponi ebambayo imi emgqeni wesihlanu, kwabamnyama — owesine. Njenganoma yikuphi ukubamba, akumele kuvule i-check enkosini yakho. Uma udlala enye inyathelo, ithuba liyaphela.
Ukuguqulwa kweponi
Emgqeni wokugcina iponi ishintshwa ngokushesha ngendlovukazi, i-rook, umbhishobhi noma ihhashi lombala wayo. Ukukhetha akuncikile ezinqolobaneni ezibanjwe ngaphambili: ungathola indlovukazi yesibili noma ihhashi lesithathu.
Inqolobane entsha isebenza ngokushesha. Iponi ayikwazi ukuhlala iyiponi noma ukuba inkosi. Kwesinye isikhathi kudingeka ihhashi nqobo — isibonelo, ngenxa ye-check ene-fork.
I-check, i-checkmate ne-stalemate
Ku-check kumele ususe usongo: uhambise inkosi, ubambe inqolobane ehlasela noma uvale umugqa wokushaya. Awukwazi ukuvala i-check yehhashi. Ku-check okukabili kuphepha inkosi uqobo kuphela.
| Isimo | Umphumela |
|---|---|
| Inkosi ihlaselwe, azikho izinyathelo ezisemthethweni | I-checkmate ukuhlulwa kohlangothi okumele ludlale. |
| Inkosi ayihlaselwe, azikho izinyathelo ezisemthethweni | I-stalemate ukulingana. |
| Alukho uhlangothi olukwazi ukubeka i-checkmate nganoma yiluphi ulandelano olusemthethweni | Isimo esifile ukulingana ngokushesha. |
Ukuphindwa nezibali zokulingana
Ukubekwa okufanayo akusho njalo isimo esifanayo: kumele kufane ukulandelana konyathelo namathuba atholakalayo, kuhlanganise i-castling nokubamba nge-en passant okusemthethweni.
Uma kufunwa ngaphambili, ngokusekelwe enyathelweni ehlosiwe, lolo nyathelo luyabhalwa futhi kuyabhekiswa kumlamuli, ngaphandle kokulwenza ebhodini. Esimeni esivele sivele isicelo senza uhlangothi okumele ludlale. Imininingwane yenqubo — izigaba 9.2–9.5 ze-FIDE.
Ukulingana kungenzeka nangokuvumelana, uma umthetho womncintiswano ukuvumela. Isiphakamiso sokulingana asiphoqeleli umphikisi ukuthi asamukele.
| Umbandela we-FIDE | Indlela umdlalo obhekene oqeda ngayo |
|---|---|
| Ukuvela kwesithathu kwesimo esisodwa | Ukulingana ngesicelo esifanele somdlali okumele adlale. |
| Ukuvela kwesihlanu kwesimo esisodwa | Ukulingana ngaphandle kwesicelo. Ukuphindwa akuphoqelekile ukuthi kulandele. |
| Izinyathelo ezingu-50 zohlangothi ngalunye ngaphandle konyathelo lwepioni nangaphandle kokubamba | Ukulingana ngesicelo esifanele. |
| Izinyathelo ezingu-75 zohlangothi ngalunye ngaphandle konyathelo lwepioni nangaphandle kokubamba | Ukulingana okuzenzakalelayo; i-checkmate ngonyathelo lokugcina inokuphambili. |
Iwashi nomphumela
Ukubhala 5+3 kusho imizuzu emihlanu ngomdlalo ngamunye nezisekhondi ezintathu zokwengeza ngonyathelo ngalunye. Ukwengeza kwandisa okusele; ukubambezeleka kumisa ukuqala kokubala kuphela futhi kusebenza ngendlela ehlukile.
Emithethweni ye-FIDE ukuphelelwa yisikhathi ngokuvamile kusho ukuhlulwa. Kodwa uma umphikisi engakwazi ukubeka i-checkmate nganoma yiluphi ulandelano olusemthethweni lwezinyathelo, kubhalwa ukulingana. Ukunqoba akumele kunqunywe kuphela ngokuthi unayo yini indlovukazi.
Ungavuma ukuhlulwa ngaphambi kwe-checkmate. Emdlalweni womncintiswano umphumela ubhalwa umlamuli; uma kunempikiswano misa iwashi umbize, ungahambisi izinqolobane ngokwakho.
Ngaphandle kwebhodi naku-inthanethi
Emdlalweni obhekene kusebenza «okuthintiwe — kumele kudlalwe»: uma uthinta inqolobane yakho ngamabomu, kumele uyidlale, uma kukhona unyathelo olusemthethweni. Ngaphambi kokulungisa inqolobane xwayisa umphikisi. Unyathelo nokucindezela iwashi kwenziwa ngesandla esisodwa; ukubhala umdlalo, ukwephuza nezijeziso kunqunywa imithetho nomthetho womncintiswano.
Isevisi ye-inthanethi ihlola ukuvunyelwa kwezinyathelo futhi isebenzisa izinqubo zayo zewashi, ukuphindwa, ukunqamuka kokuxhumana nokuqinisekiswa komphumela. Ukuchofoza inqolobane kusixhumi asilingani nomthetho wokuthinta ngaphandle kwebhodi. Le ncwadi ichaza imithetho ye-chess ye-FIDE futhi ayithembisi ukuthi wonke umshini womncintiswano usetshenziswa ngendlela efanayo kuwo wonke amawebhusayithi.
Izeluleko zenjini, usizo lomunye umuntu nezinto zangaphandle ngesikhathi somdlalo womncintiswano azivunyelwe. Izibonelo zokufunda zenzelwe ukulungiselela.
Imithombo nohlelo lwabahleli
Ngokwemithetho esemthethweni ye-FIDE/FMJD/IDF. Ukuhumusha nezincazelo zika-DUEL. Izibonelo zalungiselelwa le ncwadi yokubheka. Usuku lokuhlola imithombo nohlelo lwabahleli: Okthoba 26, 2026.
Uhlelo olusebenzayo kusukela ngomhla ka-1 Januwari 2023. Imithetho eyinhloko, izigaba 3–9; i-Chess960 — Guidelines II. Kuhlolwe ngomhla ka-26 Okthoba 2026.