Pátákó, ìtò àti ète
Gbé pátákó náà kí igun tí ó mọ́lẹ̀ wà ní ọ̀tún. Ìlà tó sún mọ́ funfun: ilé-ìṣọ́, ẹṣin, bíṣọ́ọ̀bù, ayaba, ọba, bíṣọ́ọ̀bù, ẹṣin, ilé-ìṣọ́. Níwájú wọn ni pọ́n mẹ́jọ. Dúdú ní ìtò tí ó ṣe déédéé.
Àwọn eléré ń rìn ní ìtẹ̀léra. Ète ni máàtì: ọba ẹlẹ̀kejì wà lábẹ́ ìkọlù, a kò sì lè dáàbò bò ó nípasẹ̀ ìgbésẹ̀ òfin. A kò yọ ọba kúrò lórí pátákó. Tí ọba rẹ yóò bá ṣì wà lábẹ́ ìkọlù, ìgbésẹ̀ bẹ́ẹ̀ jẹ́ èèwọ̀.
Bí àwọn ohun-ìṣeré ṣe ń rìn tí wọ́n sì ń gba
Gbígbà ń rọ́pò ìgbésẹ̀ déédéé: ohun-ìṣeré rẹ gba pápá ẹlẹ̀kejì, a sì yọ èyí tí a gbà kúrò. Gbígbà kì í ṣe dandan. A kò lè fò kọjá àwọn ohun-ìṣeré mìíràn, àyàfi ẹṣin. A kò lè rìn sí pápá ohun-ìṣeré tirẹ̀.
| Ohun-ìṣeré | Ìgbésẹ̀ |
|---|---|
| Ọba | Sí pápá aládùúgbò kan ní ọ̀nà kankan, tí a kò bá kọlu pápá náà. Àwọn ọba kò lè dúró létí ara wọn. |
| Ayaba | Lórí ìlà ìbùdó, ìlà òòró tàbí ìlà àyásọ́tà sí iye pápá òfìfo kankan. |
| Ilé-ìṣọ́ | Lórí ìlà ìbùdó tàbí ìlà òòró. |
| Bíṣọ́ọ̀bù | Lórí ìlà àyásọ́tà; ó wà lórí àwọn pápá àwọ̀ kan náà títí eré yóò fi parí. |
| Ẹṣin | Pápá méjì ní ọ̀nà kan àti ọ̀kan ní ọ̀nà tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́. Ó ń fò kọjá àwọn ohun-ìṣeré. |
| Pọ́n | Síwájú ní pápá òfìfo kan; láti pápá ìbẹ̀rẹ̀ — méjì, tí méjèèjì bá jẹ́ òfìfo. Ó ń gba pápá kan síwájú lórí ìlà àyásọ́tà. Kò rìn sẹ́yìn. |
Ìsopọ̀-ọba
Ìsopọ̀-ọba jẹ́ ìgbésẹ̀ àjọṣepọ̀ ọba àti ilé-ìṣọ́. Nínú ìsopọ̀-ọba kúkúrú ọba funfun lọ e1–g1, ilé-ìṣọ́ h1–f1. Nínú èyí gígùn: e1–c1 àti a1–d1. Fún dúdú bẹ́ẹ̀ ni lórí ìlà ìbùdó kẹjọ.
- Ọba àti ilé-ìṣọ́ tó ń kópa kò tíì rìn. Pípadà sí pápá ìbẹ̀rẹ̀ kò dá ẹ̀tọ́ náà padà.
- Kò sí ohun-ìṣeré láàárín wọn.
- Ọba kò wà lábẹ́ ṣẹ́ẹ̀kì, kò sì kọjá lórí pápá tí a kọlu tàbí dé orí rẹ̀.
Gbígbà lọ́nà-kọjá
Tí pọ́n ẹlẹ̀kejì bá ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe ìgbésẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní pápá méjì tí ó sì dé létí pọ́n rẹ, a lè gbà á bí ẹni pé ó rìn pápá kan ṣoṣo. Ẹ̀tọ́ yẹn ń ṣiṣẹ́ lórí ìdáhùn tó tẹ̀lé nìkan.
Fún funfun pọ́n tó ń gba dúró lórí ìlà ìbùdó karùn-ún, fún dúdú lórí ìkẹrin. Gẹ́gẹ́ bí gbígbà gbogbo, kò gbọ́dọ̀ ṣí ṣẹ́ẹ̀kì sí ọba tirẹ̀. Tí o bá ṣe ìgbésẹ̀ mìíràn, ànfààní náà yóò parẹ́.
Ìyípadà pọ́n
Lórí ìlà ìbùdó ìkẹyìn a fi ayaba, ilé-ìṣọ́, bíṣọ́ọ̀bù tàbí ẹṣin àwọ̀ tirẹ̀ rọ́pò pọ́n lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Yíyan kò dá lórí àwọn ohun-ìṣeré tí a ti gbà tẹ́lẹ̀: a lè ní ayaba kejì tàbí ẹṣin kẹta.
Ohun-ìṣeré tuntun ń ṣiṣẹ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Pọ́n kò lè ṣì jẹ́ pọ́n tàbí di ọba. Nígbà mìíràn ẹṣin pàtó ni a nílò — bí àpẹẹrẹ, fún ṣẹ́ẹ̀kì pẹ̀lú ìkọlù méjì lẹ́ẹ̀kan.
Ṣẹ́ẹ̀kì, máàtì àti pátì
Lábẹ́ ṣẹ́ẹ̀kì o gbọ́dọ̀ yọ ewu kúrò: gbé ọba kúrò, gba ohun-ìṣeré tó ń kọlu, tàbí dí ìlà ìkọlù. A kò lè dí ṣẹ́ẹ̀kì ẹṣin. Nínú ṣẹ́ẹ̀kì méjì ọba nìkan ló lè gbà ara rẹ̀ là.
| Ipò | Èsì |
|---|---|
| A kọlu ọba, kò sí ìgbésẹ̀ òfin | Máàtì jẹ́ ìṣẹ́gun lórí ẹ̀gbẹ́ tó yẹ kí ó rìn. |
| A kò kọlu ọba, kò sí ìgbésẹ̀ òfin | Pátì jẹ́ ìfàdù. |
| Kò sí ẹ̀gbẹ́ tó lè fi máàtì sílẹ̀ nípasẹ̀ ìtẹ̀léra òfin kankan | Ipò òkú jẹ́ ìfàdù lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. |
Ìtúnsọ àti àwọn kíkà ìfàdù
Ìtò kan náà kì í sábà túmọ̀ sí ipò kan náà: ẹni tó yẹ kí ó rìn àti àwọn ànfààní tó wà gbọ́dọ̀ bá ara wọn mu, pẹ̀lú ìsopọ̀-ọba àti gbígbà lọ́nà-kọjá tó jẹ́ òfin.
Tí a bá béèrè rẹ̀ ṣáájú, lórí ìgbésẹ̀ tí a ti pinnu, a kọ ìgbésẹ̀ náà sílẹ̀ a sì pe adájọ́, láìṣe é lórí pátákó. Nínú ipò tó ti wáyé, ẹ̀gbẹ́ tó yẹ kí ó rìn ni ó ń ṣe ìbéèrè. Àwọn àlàyé ìlànà — àwọn abala 9.2–9.5 FIDE.
Ìfàdù tún ṣeé ṣe nípasẹ̀ àdéhùn, tí òfin ìdíje bá gbà á. Ìdábàá ìfàdù kò pà á ní dandan fún ẹlẹ̀kejì láti gbà á.
| Ìpò FIDE | Bí eré lójúkojú ṣe ń parí |
|---|---|
| Ìfarahàn kẹta ipò kan náà | Ìfàdù nípasẹ̀ ìbéèrè tó tọ́ láti ọwọ́ eléré tó yẹ kí ó rìn. |
| Ìfarahàn karùn-ún ipò kan náà | Ìfàdù láìsí ìbéèrè. Àwọn ìtúnsọ kò ní láti tẹ̀léra. |
| Ìgbésẹ̀ 50 láti ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan láìsí ìgbésẹ̀ pọ́n àti láìsí gbígbà | Ìfàdù nípasẹ̀ ìbéèrè tó tọ́. |
| Ìgbésẹ̀ 75 láti ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan láìsí ìgbésẹ̀ pọ́n àti láìsí gbígbà | Ìfàdù fúnra rẹ̀; máàtì lórí ìgbésẹ̀ ìkẹyìn ní ẹ̀tọ́ àkọ́kọ́. |
Aago àti èsì
Àkọsílẹ̀ 5+3 túmọ̀ sí ìṣẹ́jú márùn-ún fún eré kọ̀ọ̀kan àti àfikún ìṣẹ́jú-aaya mẹ́ta fún ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan. Àfikún ń pọ̀ sí àkókò tó kù; ìdáduro kàn ń fa ìbẹ̀rẹ̀ kíkà sẹ́yìn, ó sì ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà mìíràn.
Nínú àwọn òfin FIDE ìparí àkókò sábà túmọ̀ sí ìṣubú. Ṣùgbọ́n tí ẹlẹ̀kejì kò bá lè fi máàtì sílẹ̀ nípasẹ̀ ìtẹ̀léra òfin kankan, a kọ ìfàdù sílẹ̀. A kò lè pinnu ìṣẹ́gun nípa bóyá ó ní ayaba nìkan.
A lè gba ibi tì ṣáájú máàtì. Nínú eré ìdíje adájọ́ ni ó ń kọ èsì sílẹ̀; tí àríyànjiyàn bá wà, dá aago dúró kí o sì pè é, má ṣe gbé àwọn ohun-ìṣeré fúnra rẹ.
Lórí pátákó àti lórí ayélujára
Nínú eré lójúkojú «tí o bá fọwọ́ kan — ṣe é» ń ṣiṣẹ́: tí o bá fọwọ́ kan ohun-ìṣeré rẹ ní tèmí, o gbọ́dọ̀ fi rìn tí ìgbésẹ̀ òfin bá wà. Ṣáájú ìtúnṣe ohun-ìṣeré, kìlọ̀ fún ẹlẹ̀kejì. Ìgbésẹ̀ àti títẹ aago ni a ń ṣe ní ọwọ́ kan; àkọsílẹ̀ eré, ìpẹ́ àti àwọn ìjìyà jẹ́ ti àwọn òfin àti ìlànà.
Iṣẹ́ orí ayélujára ń ṣàyẹ̀wò bóyá àwọn ìgbésẹ̀ jẹ́ òfin, ó sì lo àwọn ìlànà tirẹ̀ fún aago, ìtúnsọ, ìdí ayélujára àti ìmúdájú èsì. Títẹ ohun-ìṣeré nínú ojú-ìwòran kò dọ́gba mọ́ òfin fífọwọ́ kàn lórí pátákó. Ìtọ́kasí yìí ń ṣàlàyé àwọn òfin ṣẹ́ẹ̀sì FIDE, kò sì ṣèlérí pé ẹ̀rọ ìdíje kọ̀ọ̀kan wà ní ọ̀nà kan náà lórí gbogbo àwọn ojú òpó.
Àwọn ìtọ́kasí ẹ̀rọ, ìrànlọ́wọ́ ẹlòmíràn àti àwọn ohun òde ní àárín eré ìdíje kò jẹ́ àṣẹ. Àwọn àpẹẹrẹ ẹ̀kọ́ jẹ́ fún ìpèsè.
Àwọn orísun àti àtúnṣe
Gẹ́gẹ́ bí àwọn òfin òṣìṣẹ́ FIDE/FMJD/IDF. Ìtúmọ̀ àti àwọn àlàyé DUEL. A pèsè àwọn àpẹẹrẹ fún ìtọ́kasí yìí. Ọjọ́ ìṣàyẹ̀wò àwọn orísun àti àtúnṣe: 26 Oṣù Ọ̀wàrà 2026.
Àtúnṣe tó ń ṣiṣẹ́ láti 1 Oṣù Kínní ọdún 2023. Àwọn òfin pàtàkì, àwọn abala 3–9; Chess960 — Guidelines II. A yẹ̀wò rẹ̀ ní 26 Oṣù Kẹwàá ọdún 2026.