Chuyển đến nội dung
DUEL · Bách khoa

Lịch sử cờ vua: một trò chơi luôn thay đổi

Cờ vua ngày nay không xuất hiện trong một ngày. Luật và văn hóa của môn này được hình thành qua nhiều thế kỷ.

LỊCH SỬ CỜ VUABan biên tập DUELVI
Các cột mốc lịch sử Chi tiết và nguồn — trong các mục của bài viết
  1. Thế kỷ VIChaturanga ở Ấn Độ
  2. Thế kỷ XVHậu và tượng tầm xa
  3. 1886Trận đấu chính thức đầu tiên tranh danh hiệu
  4. 1924Thành lập FIDE
  5. 2006Hợp nhất danh hiệu thế giới

Những hình thức sơ khai và sự thận trọng với truyền thuyết

Tổng quan của FIDE truy nguyên hình thức cờ vua sơ khai từ chaturanga của Ấn Độ vào thế kỷ VI. Sau đó, trò chơi phát triển ở Ba Tư thành shatranj và lan qua thế giới Hồi giáo tới châu Âu.

Đây là bản phác thảo ngắn gọn về một quá trình giao lưu văn hóa kéo dài. Nó không xác định tên một người phát minh duy nhất hay ngày chính xác của «ván đấu đầu tiên». Những câu chuyện phổ biến về nhà hiền triết và việc nhân đôi số hạt trên bàn cờ nên được xem là truyền thuyết, không phải biên bản khai sinh trò chơi.

Nguồn: FIDE · lịch sử cờ vua · Ủy ban Lịch sử FIDE · lịch sử trò chơi và giới hạn của tri thức

Trò chơi đã mang diện mạo quen thuộc như thế nào

Ở châu Âu cuối thời Trung Cổ, luật chơi dần thay đổi. Đặc biệt quan trọng là những thay đổi về cách đi của hậu và tượng, được xác định vào cuối thế kỷ XV: các quân cờ có thể hoạt động xa hơn nhiều và ván đấu trở nên nhanh hơn.

Sách in giúp truyền bá những kiến thức mới ra ngoài một nhóm kỳ thủ. FIDE ghi nhận cuốn sách còn được lưu giữ của Luis Ramírez de Lucena, xuất bản tại Salamanca năm 1497. Các câu lạc bộ, ấn phẩm định kỳ và giải đấu về sau tạo nên một môi trường quốc tế ổn định.

Nguồn: FIDE · lịch sử cờ vua

1886: danh hiệu có mốc khởi đầu

Trận đấu giữa Wilhelm Steinitz và Johann Zukertort năm 1886 được coi là trận tranh chức vô địch thế giới chính thức đầu tiên. Trận đấu diễn ra tại New York, St. Louis và New Orleans. Steinitz là người đầu tiên đạt mười ván thắng; tổng kết các ván là mười thắng, năm thua và năm hòa.

Từ «chính thức» ở đây không có nghĩa là «do FIDE tổ chức»: liên đoàn khi đó chưa tồn tại. Đây là mốc khởi đầu được lịch sử công nhận của dòng kế vị các nhà vô địch thế giới.

Nguồn: Ủy ban Lịch sử FIDE · các sự kiện năm 1886

Liên đoàn, sự chia rẽ và hợp nhất

FIDE được thành lập năm 1924. Trong thế kỷ XX, cuộc tranh ngôi trở thành một hệ thống tuyển chọn quốc tế, không chỉ là thỏa thuận giữa hai kỳ thủ. Nhưng hệ thống thống nhất không phải lúc nào cũng được duy trì.

Năm 1993, Kasparov và Short thi đấu một trận ngoài FIDE; đồng thời, liên đoàn tổ chức trận Karpov — Timman. Hai dòng danh hiệu tồn tại đến trận hợp nhất Kramnik — Topalov năm 2006. Chiến thắng của Kramnik khôi phục danh hiệu thống nhất.

Nguồn: Bảo tàng FIDE · lịch sử liên đoàn · FIDE · lịch sử các Giải Ứng viên

Cách đọc một ván cờ cũ ngày nay

Hãy tách kết quả khỏi lời giải thích. Chiến thắng chưa chứng minh rằng mọi nước đi đều là tốt nhất, còn đánh giá của máy tính hiện đại không tự động cho biết việc tìm ra lời giải trong lúc thi đấu khó đến mức nào.

Hãy làm rõ luật của thời kỳ đó, thể thức kiểm soát thời gian và hình thức thi đấu. Sau đó chọn một ý để nghiên cứu: khai triển, an toàn của vua hoặc cấu trúc các tốt. Một ván cờ lịch sử trở nên hữu ích hơn khi người đọc có câu hỏi cụ thể.

Nguồn và kiểm chứng

Các văn bản là phần diễn giải do DUEL biên soạn. Kết quả giải đã được đối chiếu với các ấn phẩm chính thức đã nêu.

DUEL.

Cờ vua & Cờ đam

Đang tải…