Naar de inhoud
DUEL · Encyclopedie

Geschiedenis van het schaken: een spel in ontwikkeling

Het schaken van vandaag is niet op één dag ontstaan. De regels en de cultuur kregen door de eeuwen heen vorm.

GESCHIEDENIS VAN HET SCHAKENDUEL-redactieNL
Mijlpalen in de geschiedenis Details en bronnen staan in de secties van het artikel
  1. zesde eeuwChaturanga in India
  2. vijftiende eeuwDame en loper met lange reikwijdte
  3. 1886Eerste officiële titelmatch
  4. 1924Oprichting van de FIDE
  5. 2006Eenwording van de wereldtitel

Vroege vormen en voorzichtigheid met legendes

Een overzicht van FIDE verbindt de vroege vorm van het schaken met de Indiase chaturanga uit de zesde eeuw. Daarna ontwikkelde het spel zich in Perzië als shatranj en verspreidde het zich via de islamitische wereld naar Europa.

Dit is een korte schets van een langdurige culturele uitwisseling. Het stelt noch de naam van één uitvinder, noch een precieze datum van de «eerste partij» vast. Populaire verhalen over een wijze en het verdubbelen van graankorrels op het bord lees je beter als legendes dan als het protocol van de geboorte van het spel.

Bronnen: FIDE · geschiedenis van het schaken · Historische commissie van FIDE · geschiedenis van het spel en de grenzen van onze kennis

Hoe het spel herkenbaar werd

In het laatmiddeleeuwse Europa veranderden de regels geleidelijk. Bijzonder belangrijk zijn de veranderingen in de loop van de dame en de loper, die aan het einde van de vijftiende eeuw worden geplaatst: de stukken kregen een veel groter bereik en het spel werd sneller.

Gedrukte boeken hielpen ontdekkingen buiten één kring van spelers te verspreiden. FIDE vermeldt het bewaard gebleven boek van Luis Ramírez de Lucena, uitgegeven in Salamanca in 1497. Clubs, tijdschriften en toernooien schiepen later een stabiele internationale omgeving.

Bronnen: FIDE · geschiedenis van het schaken

1886: de titel krijgt een beginpunt

De match tussen Wilhelm Steinitz en Johannes Zukertort in 1886 geldt als de eerste officiële match om het wereldkampioenschap. Hij vond plaats in New York, Saint Louis en New Orleans. Steinitz bereikte als eerste tien zeges; de uitslag over alle partijen was tien zeges, vijf nederlagen en vijf remises.

Het woord «officieel» betekent hier niet «georganiseerd door FIDE»: de federatie bestond toen nog niet. Dit is het historisch erkende beginpunt van de lijn van wereldkampioenen.

Bronnen: Historische commissie van FIDE · gebeurtenissen van 1886

Federatie, splitsing en hereniging

FIDE is opgericht in 1924. In de twintigste eeuw werd de strijd om de titel een internationaal kwalificatiesysteem en niet alleen een afspraak tussen twee spelers. Eén samenhangend systeem bleef echter niet altijd bestaan.

In 1993 speelden Kasparov en Short een match buiten FIDE; tegelijk organiseerde de federatie de match Karpov–Timman. Twee titellijnen bestonden tot de herenigingsmatch Kramnik–Topalov in 2006. De zege van Kramnik herstelde de eenheid van de titel.

Bronnen: FIDE-museum · geschiedenis van de federatie · FIDE · geschiedenis van de kandidatentoernooien

Hoe je tegenwoordig een oude partij leest

Scheid het resultaat van de uitleg. Een zege bewijst nog niet dat elke zet de beste was, en een moderne computerevaluatie laat niet automatisch zien hoe moeilijk het was de oplossing aan het bord te vinden.

Verduidelijk de regels van het tijdperk, de tijdcontrole en de wedstrijdvorm. Kies daarna één idee om te bestuderen: ontwikkeling, veiligheid van de koning, pionnenstructuur. Een historische partij wordt nuttiger wanneer je haar met een concrete vraag leest.

Bronnen en controle

De teksten zijn een redactionele weergave van DUEL. Toernooiresultaten zijn gecontroleerd aan de hand van de genoemde officiële publicaties.

DUEL.

Schaken en dammen

Laden…