Bord, opstelling en doel
Zet het bord met de lichte hoek rechts. De dichtstbijzijnde rij van wit: toren, paard, loper, dame, koning, loper, paard, toren. Daarvóór acht pionnen. Zwart heeft een symmetrische opstelling.
De spelers zetten om de beurt. Het doel is mat: de koning van de tegenstander wordt aangevallen en verdediging met een legale zet is onmogelijk. De koning wordt niet van het bord genomen. Een zet die je koning aangevallen laat, is verboden.
Hoe stukken bewegen en slaan
Slaan vervangt een gewone zet: jouw stuk bezet het veld van de tegenstander en het geslagen stuk wordt verwijderd. Slaan is niet verplicht. Over andere stukken springen mag niet, behalve met het paard. Naar het veld van een eigen stuk gaan mag niet.
| Stuk | Zet |
|---|---|
| Koning | Naar één aangrenzend veld in elke richting, als het veld niet wordt aangevallen. Koningen mogen niet naast elkaar staan. |
| Dame | Horizontaal, verticaal of diagonaal over een willekeurig aantal vrije velden. |
| Toren | Horizontaal of verticaal. |
| Loper | Diagonaal; blijft de hele partij op velden van één kleur. |
| Paard | Twee velden in één richting en één loodrecht daarop. Springt over stukken. |
| Pion | Eén vrij veld vooruit; vanaf het beginveld twee velden, als beide vrij zijn. Slaat één veld schuin vooruit. Gaat niet achteruit. |
Rokade
Rokade is één gezamenlijke zet van koning en toren. Bij de korte rokade gaat de witte koning e1–g1 en de toren h1–f1. Bij de lange rokade: e1–c1 en a1–d1. Voor zwart geldt hetzelfde op de achtste rij.
- De koning en de deelnemende toren hebben nog niet bewogen. Terugkeer naar het oorspronkelijke veld herstelt het rokaderecht niet.
- Er staan geen stukken tussen hen.
- De koning staat niet schaak, gaat niet over een aangevallen veld en eindigt er evenmin op.
Slaan en passant
Als de pion van de tegenstander zojuist zijn eerste zet over twee velden heeft gedaan en naast jouw pion is beland, mag je hem slaan alsof hij slechts één veld is opgeschoven. Dat recht geldt alleen bij de direct daaropvolgende zet.
Bij wit staat de slaande pion op de vijfde rij, bij zwart op de vierde. Net als elke slag mag deze zet de eigen koning niet aan schaak blootstellen. Doe je een andere zet, dan verdwijnt de mogelijkheid.
Pionpromotie
Op de laatste rij wordt de pion meteen vervangen door een dame, toren, loper of paard van de eigen kleur. De keuze hangt niet af van eerder geslagen stukken: je kunt een tweede dame of een derde paard krijgen.
Het nieuwe stuk is onmiddellijk actief. De pion kan geen pion blijven en geen koning worden. Soms is juist een paard nodig — bijvoorbeeld om met schaak een vork te geven.
Schaak, mat en pat
Bij schaak moet de dreiging worden weggenomen: de koning verplaatsen, het aanvallende stuk slaan of de aanvalslijn blokkeren. Schaak van een paard kan niet worden geblokkeerd. Bij dubbelschaak kan alleen de koning zelf zich redden.
| Stelling | Resultaat |
|---|---|
| De koning wordt aangevallen, er zijn geen legale zetten | Mat betekent verlies voor de kant die aan zet is. |
| De koning wordt niet aangevallen, er zijn geen legale zetten | Pat is remise. |
| Geen van beide partijen kan via enige legale reeks zetten mat geven | Een dode stelling is meteen remise. |
Herhaling en remisetellers
Dezelfde opstelling betekent nog niet altijd dezelfde stelling: de zetbeurt en de beschikbare mogelijkheden moeten overeenkomen, inclusief rokade en legaal slaan en passant.
Bij een voorafgaande claim op basis van de voorgenomen zet wordt die zet genoteerd en wendt men zich tot de arbiter, zonder hem op het bord uit te voeren. In een al ontstane stelling dient de partij die aan zet is de claim in. De details van de procedure staan in de artikelen 9.2–9.5 van de FIDE.
Remise is ook mogelijk door overeenkomst, als het toernooireglement dat toestaat. Een remiseaanbod verplicht de tegenstander niet om het te aanvaarden.
| FIDE-voorwaarde | Hoe een partij aan het bord eindigt |
|---|---|
| Derde keer dat dezelfde stelling voorkomt | Remise na een correcte claim door de speler die aan zet is. |
| Vijfde keer dat dezelfde stelling voorkomt | Remise zonder claim. De herhalingen hoeven niet opeenvolgend te zijn. |
| 50 zetten van elke partij zonder pionzet en zonder slag | Remise na een correcte claim. |
| 75 zetten van elke partij zonder pionzet en zonder slag | Automatisch remise; mat op de laatste zet heeft voorrang. |
Klok en resultaat
De notatie 5+3 betekent voor elke speler vijf minuten voor de partij en drie seconden increment per zet. Increment vergroot de resterende tijd; delay stelt alleen het begin van de telling uit en werkt anders.
In de regels van de FIDE betekent tijdsoverschrijding gewoonlijk verlies. Maar als de tegenstander met geen enkele legale reeks zetten mat kan geven, wordt remise vastgesteld. Winst mag niet alleen worden bepaald door de vraag of de tegenstander een dame heeft.
Opgeven kan vóór mat. In een toernooipartij legt de arbiter het resultaat vast; zet bij een geschil de klok stil en roep de arbiter, in plaats van zelf de stukken te verplaatsen.
Aan het bord en online
Bij een partij aan het bord geldt «aanraken is zetten»: wie opzettelijk een eigen stuk aanraakt, moet ermee zetten als dat legaal kan. Waarschuw de tegenstander voordat je een stuk rechtzet. De zet en het indrukken van de klok gebeuren met één hand; partijnotatie, te laat komen en sancties worden bepaald door de regels en het reglement.
Een onlinedienst controleert of zetten toegestaan zijn en past eigen procedures toe voor de klok, herhalingen, verbindingsverlies en bevestiging van het resultaat. Een klik op een stuk in de interface staat niet gelijk aan de aanraakregel aan het bord. Dit naslagwerk legt de schaakregels van de FIDE uit en belooft niet dat elk toernooimechanisme op alle sites hetzelfde is geïmplementeerd.
Enginehints, hulp van een andere persoon en externe hulpmiddelen tijdens een wedstrijdpartij zijn niet toegestaan. Leervoorbeelden zijn bedoeld voor de voorbereiding.
Bronnen en redactie
Gebaseerd op de officiële regels van FIDE/FMJD/IDF. Vertaling en toelichting door DUEL. De voorbeelden zijn voor deze naslag gemaakt. Datum van broncontrole en redactionele revisie: 26 oktober 2026.
Versie die sinds 1 januari 2023 van kracht is. Hoofdregels, artikelen 3–9; Chess960 — Guidelines II. Gecontroleerd op 26 oktober 2026.