شێوە سەرەتایییەکان و وریایی لەگەڵ ئەفسانەکان
پێداچوونەوەی FIDE شێوە سەرەتایییەکەی شەترەنج بە چاتورانگای هیندیی سەدەی VIەوە دەبەستێتەوە. پاشان یارییەکە لە فارس وەک شاترەنج گەشەی کرد و لە ڕێگەی جیهانی ئیسلامییەوە بۆ ئەوروپا بڵاوبووەوە.
ئەمە نەخشەیەکی کورتە بۆ ئاڵوگۆڕێکی درێژی کەلتووری. ناوی تاکە داهێنەرێک یان بەرواری وردی «یەکەم یاری» دیاری ناکات. گێڕانەوە باوەکانی دانا و دووهێندەبوونی دەنک لەسەر تەختە باشترە وەک ئەفسانە بخوێنرێنەوە، نەک وەک تۆماری لەدایکبوونی یارییەکە.
سەرچاوەکان: FIDE · مێژووی شەترەنج · لیژنەی مێژوویی FIDE · مێژووی یاری و سنووری زانیاری
چۆن یارییەکە ناسراو بوو
لە ئەوروپای کۆتایی سەدەکانی ناوەڕاست ڕێساکان وردەوردە دەگۆڕان. گۆڕانی جووڵەی شاژن و فیل بەتایبەتی گرنگن، کە دەخرێنە کۆتایی سەدەی XV: فیگەرەکان زۆر دوورتر دەجووڵان، یارییەکەش خێراتر بوو.
کتێبە چاپکراوەکان یارمەتی گواستنەوەی دۆزینەوەکان بۆ دەرەوەی یەک بازنەی یاریزانان دەدان. FIDE ئاماژە بە کتێبە ماوەکەی لوویس ڕامیرێز دی لوسێنا دەکات، کە لە سالامانکا لە 1497 بڵاوکرایەوە. یانەکان، ڕۆژنامەگەری و پاڵەوانێتییەکان دواتر ژینگەیەکی نێودەوڵەتیی جێگیریان دروست کرد.
سەرچاوەکان: FIDE · مێژووی شەترەنج
1886: نازناو خاڵی دەستپێک وەردەگرێت
یاری ویلهێلم شتاینیتز و یۆهان تسوکەرتۆرت لە 1886 بە یەکەم یاری فەرمی بۆ پاڵەوانێتی جیهان دادەنرێت. لە نیویۆرک، سەینت لوویس و نیو ئۆرلینز بەڕێوەچوو. شتاینیتز یەکەم کەس بوو گەیشتە دە بردنەوە؛ ئەنجام بەپێی یارییەکان — دە بردنەوە، پێنج دۆڕان و پێنج یەکسان.
وشەی «فەرمی» لێرە مانای «بەڕێوەچووی FIDE» نییە: ئەو کات فیدراسیۆن هێشتا نەبوو. ئەمە خاڵێکی دەستپێکی مێژوویی ناسراوی هێڵی پاڵەوانانی جیهانە.
سەرچاوەکان: لیژنەی مێژوویی FIDE · ڕووداوەکانی 1886
فیدراسیۆن، دابەشبوون و یەکگرتنەوە
FIDE لە ساڵی 1924 دامەزرا. لە سەدەی XXدا خەبات بۆ نازناو بوو بە سیستەمێکی نێودەوڵەتیی هەڵبژاردن، نەک تەنها ڕێککەوتنی دوو یاریزان. بەڵام سیستەمی یەکگرتوو هەمیشە نەما.
لە ساڵی 1993 کاسپارۆڤ و شۆرت یارییەکیان لە دەرەوەی FIDE ئەنجام دا؛ هاوکات فیدراسیۆنەکە یاری کارپۆڤ — تیممان ڕێکخست. دوو هێڵی نازناو تا یاری یەکگرتنەوەی کرامینک — تۆپاڵۆڤ لە 2006 هەبوون. بردنەوەی کرامینک نازناوی یەکگرتووی گەڕاندەوە.
سەرچاوەکان: مۆزەخانەی FIDE · مێژووی فیدراسیۆن · FIDE · مێژووی پاڵەوانێتییەکانی داواکاران
چۆن یارییەکی کۆن ئەمڕۆ بخوێنینەوە
ئەنجام لە ڕوونکردنەوە جیا بکەرەوە. بردنەوە هێشتا ناسەلمێنێت کە هەر جووڵەیەک باشترین بووبێت، و هەڵسەنگاندنی کۆمپیوتەری ئەمڕۆش بە شێوەیەکی خۆکار نیشان نادات چەندە سەخت بوو چارەسەرەکە لەسەر تەختە بدۆزرێتەوە.
ڕێساکانی سەردەم، کۆنترۆڵی کات و فۆرماتی پێشبڕکێ ورد بکەرەوە. پاشان یەک بیرۆکە بۆ خوێندن هەڵبژێرە: گەشەپێدان، سەلامەتی شاه، پێکهاتەی پیادەکان. یارییەکی مێژوویی سوودبەخشتر دەبێت کاتێک خوێندنەوەکە پرسیارێکی دیاریکراوی هەبێت.
سەرچاوە و پشکنین
دەقەکان لەلایەن دەستەی نووسینی DUEL داڕێژراون. ئەنجامەکانی تۆرنەمێنتەکان بە بڵاوکراوە فەرمییە دیاریکراوەکان پشتڕاست کراونەتەوە.