Àwọn ìrísí àkọ́kọ́ àti ìṣọ́ra pẹ̀lú àlọ́
Àtúnyẹ̀wò FIDE so ìrísí ṣẹ́ẹ̀sì àkọ́kọ́ mọ́ chaturanga Índíà ọgọ́rùn ọdún kẹfà. Lẹ́yìn náà eré dàgbà ní Persia gẹ́gẹ́ bí shatranj, ó sì tan káàkiri nípasẹ̀ ayé Islam sí Yúróòpù.
Èyí jẹ́ àwòrán kúkúrú ti pàṣípàrọ̀ àṣà gígùn. Kò fi orúkọ olùdásílẹ̀ kan ṣoṣo tàbí ọjọ́ pàtó “eré àkọ́kọ́” sílẹ̀. Àwọn ìtàn olókìkí nípa ọlọ́gbọ́n àti ìlọ́po méjì ọkà lórí pátákó dára kí a ka wọn gẹ́gẹ́ bí àlọ́, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ìwé ìbí eré.
Àwọn orísun: FIDE · ìtàn ṣẹ́ẹ̀sì · Ìgbìmọ̀ ìtàn FIDE · ìtàn eré àti ààlà ìmọ̀
Bí eré ṣe di ohun tí a mọ̀
Ní Yúróòpù ìgbà-atijọ́ ìkẹyìn, òfin ń yí díẹ̀díẹ̀. Pàtàkì jùlọ ni àyípadà ìrìn ayaba àti alufàá, tí a ń so mọ́ òpin ọgọ́rùn ọdún kẹ́ẹ̀dógún: àwọn ẹ̀yà bẹ̀rẹ̀ sí í lọ jìnnà gan-an, eré sì di kíákíá.
Àwọn ìwé títẹ̀ ń ṣe ìrànlọ́wọ́ láti gbé àwọn ìṣàwárí kọjá ẹgbẹ́ eléré kan. FIDE ń tọ́ka sí ìwé Luis Ramírez de Lucena tí ó ṣẹ́ kù, tí a tẹ̀ jáde ní Salamanca ní ọdún 1497. Àwọn ẹgbẹ́, ìwé ìròyìn àti ìdíje lẹ́yìn náà dá àyíká àgbáyé tí ó dúró.
Àwọn orísun: FIDE · ìtàn ṣẹ́ẹ̀sì
1886: oyè gba ibi ìbẹ̀rẹ̀
Ìdíje Wilhelm Steinitz àti Johann Zukertort ọdún 1886 ni a kà sí ìdíje òṣìṣẹ́ àkọ́kọ́ fún oyè ayé. Ó wáyé ní New York, Saint Louis àti New Orleans. Steinitz ni ó kọ́kọ́ dé ìṣẹ́gun mẹ́wàá; èsì àwọn eré jẹ́ ìṣẹ́gun mẹ́wàá, ìṣubú márùn-ún àti ìdọ́gba márùn-ún.
Ọ̀rọ̀ “òṣìṣẹ́” níbí kò túmọ̀ sí “èyí tí FIDE ṣe”: àjọ náà kò tíì sí nígbà náà. Èyí jẹ́ ibi ìbẹ̀rẹ̀ tí ìtàn gbà fún ìlà àwọn aṣájú ayé.
Àwọn orísun: Ìgbìmọ̀ ìtàn FIDE · àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ọdún 1886
Àjọ, pínyà àti ìsopọ̀
A dá FIDE sílẹ̀ ní ọdún 1924. Ní ọgọ́rùn ọdún kẹwàá, ìjà fún oyè di ètò àyànmọ́ àgbáyé, kì í ṣe àdéhùn eléré méjì nìkan. Ṣùgbọ́n ètò kan ṣoṣo kò wà ní gbogbo ìgbà.
Ní ọdún 1993 Kasparov àti Short ṣe ìdíje tí kò ṣe ti FIDE; lọ́gàn àjọ náà ṣètò ìdíje Karpov — Timman. Ìlà oyè méjì wà títí di ìdíje ìsopọ̀ Kramnik — Topalov ní ọdún 2006. Ìṣẹ́gun Kramnik mú oyè kan ṣoṣo padà.
Àwọn orísun: Músíọ́mù FIDE · ìtàn àjọ · FIDE · ìtàn àwọn ìdíje olùfẹsẹ̀jọ
Bí a ṣe ń ka eré àtijọ́ lónìí
Ya èsì kúrò nínú àlàyé. Ìṣẹ́gun kò tíì fi hàn pé ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan jẹ́ èyí tó dára jù, àti pé ìwọ̀n kọ̀ǹpútà òde òní kò fi hàn fúnra rẹ̀ bí ó ṣe ṣòro láti rí ìdáhùn lórí pátákó.
Ṣe àlàyé òfin àkókò, ìṣàkóso àsìkò àti ìrísí ìdíje. Lẹ́yìn náà yan èrò kan láti kọ́: ìdàgbàsókè, ààbò ọba, ìtò ọmọ-ogun. Eré ìtàn di ohun tó wúlò sí i nígbà tí kíkà bá ní ìbéèrè pàtó.
Àwọn orísun àti àyẹ̀wò
Àwọn ọ̀rọ̀ jẹ́ àlàyé àtúnṣe DUEL. A ṣe àfiwé àwọn èsì ìdíje pẹ̀lú àwọn ìtẹ̀jáde òṣìṣẹ́ tí a tọ́ka sí.