Imiterere ya mbere n'ubwitonzi ku migani
Incamake ya FIDE ihuza imiterere ya mbere ya shahi na chaturanga y'Ubuhinde yo mu kinyejana cya VI. Hanyuma umukino wakura muri Perusi nk'umukino wa shatranj, ukwira unyura mu isi y'Ubusilamu ugana i Burayi.
Iyi ni gahunda ngufi y'ivunjisha ry'umuco ryatinze. Ntisobanura izina ry'umuvumbuzi umwe cyangwa itariki nyayo y'«umukino wa mbere». Inkuru zizwi zo ku muhanuzi no kwigabanya imbuto ku rutonde zigomba gusomwa nk'imigani, si nka raporo y'amavuko y'umukino.
Inkomoko: FIDE · amateka ya shahi · Komite y'amateka ya FIDE · amateka y'umukino n'imipaka y'ubumenyi
Uko umukino wamenyekanye
Mu Burayi bwo mu mpera z'ikinyejana cy'hagati amabwiriza yahinduka buhoro buhoro. By'umwihariko ni impinduka z'imyitozo y'umwamikazi n'umusaseredoti, zijyanwa n'impera z'ikinyejana cya XV: ibice byatangiye gukora kure cyane, umukino ukagenda vuba.
Ibitabo byacapwe byafashaga gutanga ibyavumbuwe hanze y'uruziga rumwe rw'abakinyi. FIDE ivuga igitabo cyarokotse cya Luis Ramirez de Lucena, cyasohotse i Salamanca mu 1497. Amatsinda, ibinyamakuru n'amarushanwa nyuma byaremye ahantu mpuzamahanga karamba.
Inkomoko: FIDE · amateka ya shahi
1886: umutwe uhabwa aho gutangirira
Umukino wa Wilhelm Steinitz na Johann Zukertort wa 1886 ubarwa nk'umukino wa mbere wemewe w'ubunyampinga bw'isi. Wabereye i New York, Saint Louis na New Orleans. Steinitz ni we wabanje kugera ku ntsinzi icumi; umusaruro w'imikino ni intsinzi icumi, gutsindwa gatanu no kuringanira gatanu.
Ijambo «ryemewe» hano ntabwo bivuze «ryakozwe na FIDE»: federasiyo icyo gihe ntiyari ihari. Ni ahantu hazwi mu mateka ho gutangirira umurongo w'abanyampinga b'isi.
Federasiyo, gutandukana no kwihuza
FIDE yashinzwe mu 1924. Mu kinyejana cya XX urugamba rw'umutwe rwabaye sisitemu mpuzamahanga yo guhitamo, si amasezerano y'abakinyi babiri gusa. Ariko sisitemu imwe ntiyigeze ibaho buri gihe.
Mu 1993 Kasparov na Short bakinnye umukino hanze ya FIDE; icyo gihe federasiyo yateguye umukino Karpov — Timman. Imirongo ibiri y'umutwe yabayeho kugeza umukino w'ubwiyunge Kramnik — Topalov mu 2006. Intsinzi ya Kramnik yongeye guhuza umutwe umwe.
Inkomoko: Ingoro y'amateka ya FIDE · amateka ya federasiyo · FIDE · amateka y'amarushanwa y'abakandida
Uko usoma umukino wa kera uyu munsi
Tandukanya umusaruro n'isobanuro. Intsinzi ntirerekana ko buri nteruro yari nziza, kandi isuzuma rya mudasobwa rya none ntirerekana ubwaryo ukuntu byari bigoye kubona igisubizo ku rutonde.
Sobanura amabwiriza y'igihe, igenzura ry'igihe n'imiterere y'irushanwa. Hanyuma hitamo igitekerezo kimwe cyo kwiga: iterambere, umutekano w'umwami, imiterere y'abasirikare. Umukino w'amateka uba ingirakamaro iyo gusoma kugira ikibazo nyacyo.
Inkomoko no kugenzura
Inyandiko ni isobanuro ry'ubwanditsi bwa DUEL. Ibisubizo by'irushanwa byagereranyijwe n'ibitangazwa byemewe byavuzwe.