Премини на содржината
DUEL · Енциклопедија

Историја на шахот: игра што се менувала

Денешниот шах не настанал за еден ден. Неговите правила и култура се сложувале низ векови.

ИСТОРИЈА НА ШАХОТРедакција на DUELMK
Историски пресвртници Детали и извори — во одделите на статијата
  1. VI векЧатуранга во Индија
  2. XV векКралица и ловец со долг дострел
  3. 1886Прв официјален меч за титулата
  4. 1924Основање на FIDE
  5. 2006Обединување на светската титула

Рани облици и претпазливост со легендите

Прегледот на FIDE ја поврзува раната форма на шахот со индиската чатуранга од VI век. Потоа играта се развивала во Персија како шатранџ и се ширела преку исламскиот свет во Европа.

Ова е кратка шема на долга културна размена. Таа не утврдува име на единствен пронаоѓач ниту точен датум на „првата партија“. Популарните раскази за мудрецот и удвојувањето на зрната на таблата подобро е да се читаат како легенди, а не како протокол за раѓањето на играта.

Извори: FIDE · историја на шахот · Историски комитет на FIDE · историја на играта и граници на знаењето

Како играта стана препознатлива

Во доцносредновековна Европа правилата постепено се менувале. Особено важни се промените во движењето на кралицата и ловецот, што се однесуваат на крајот на XV век: фигурите почнале да дејствуваат значително подалеку, а играта — побрзо.

Печатените книги помагале откритијата да се пренесат надвор од еден круг играчи. FIDE ја одбележува зачуваната книга на Луис Рамирес де Лусена, издадена во Саламанка во 1497 година. Клубовите, периодика и турнирите подоцна создале трајна меѓународна средина.

Извори: FIDE · историја на шахот

1886: титулата добива почетна точка

Мечот на Вилхелм Штајниц и Јохан Цукерторт од 1886 година се смета за прв официјален меч за светско првенство. Се одржал во Њујорк, Сент Луис и Њу Орлеанс. Штајниц прв стигнал до десет победи; исходот по партии — десет победи, пет порази и пет ремија.

Зборот „официјален“ овде не значи „одржан од FIDE“: федерацијата тогаш сѐ уште не постоела. Ова е историски признаена почетна точка на линијата светски прваци.

Извори: Историски комитет на FIDE · настани од 1886 година

Федерација, раскол и обединување

FIDE е основана во 1924 година. Во XX век борбата за титулата стана меѓународен систем на одбирање, а не само договор меѓу двајца играчи. Но единствен систем не постоеше секогаш.

Во 1993 година Каспаров и Шорт одиграа меч надвор од FIDE; истовремено федерацијата организираше меч Карпов — Тиман. Две линии на титулата постоеја до обединувачкиот меч Крамник — Топалов во 2006 година. Победата на Крамник ја врати единствената титула.

Извори: Музеј на FIDE · историја на федерацијата · FIDE · историја на турнирите на претендентите

Како да се чита стара партија денес

Одвојувај го резултатот од објаснувањето. Победата сѐ уште не докажува дека секој потег бил најдобар, а современата компјутерска оценка не покажува автоматски колку било тешко да се најде решението на таблата.

Уточни ги правилата на епохата, контролата на времето и форматот на натпреварувањето. Потоа избери една идеја за изучување: развој, безбедност на кралот, пешачка структура. Историската партија станува покорисна кога читањето има конкретно прашање.

Извори и проверка

Текстовите се редакциско излагање на DUEL. Турнирските резултати се споредени со наведените официјални публикации.

DUEL.

Шах и дама

Се вчитува…