Primeiras formas e cautela coas lendas
Unha panorámica da FIDE liga a forma primitiva do xadrez coa chaturanga india do século VI. Despois o xogo desenvolveuse en Persia como shatranj e estendeuse polo mundo islámico ata Europa.
Este é un esquema breve dun longo intercambio cultural. Non establece o nome dun único inventor nin a data exacta da «primeira partida». Os relatos populares sobre o sabio e a duplicación dos grans no taboleiro convén lelos como lendas, non como a acta do nacemento do xogo.
Fontes: FIDE · historia do xadrez · Comité Histórico da FIDE · historia do xogo e límites do coñecemento
Como o xogo se fixo recoñecible
Na Europa baixomedieval as regras foron cambiando aos poucos. Son especialmente importantes os cambios no movemento da dama e do alfil, situados a finais do século XV: as pezas pasaron a actuar moito máis lonxe e o xogo volveuse máis rápido.
Os libros impresos axudaban a transmitir os descubrimentos alén dun só círculo de xogadores. A FIDE sinala o libro conservado de Luis Ramírez de Lucena, publicado en Salamanca en 1497. Os clubs, a prensa periódica e os torneos crearon máis tarde un ámbito internacional estable.
Fontes: FIDE · historia do xadrez
1886: o título gaña un punto de partida
O match de Wilhelm Steinitz e Johannes Zukertort de 1886 considérase o primeiro match oficial polo campionato do mundo. Disputouse en Nova York, Saint Louis e Nova Orleáns. Steinitz foi o primeiro en chegar a dez vitorias; o resultado por partidas foi dez vitorias, cinco derrotas e cinco táboas.
A palabra «oficial» aquí non significa «organizado pola FIDE»: a federación aínda non existía. É o punto de partida historicamente recoñecido da liña dos campións do mundo.
Federación, escisión e reunificación
A FIDE fundouse en 1924. No século XX a loita polo título converteuse nun sistema internacional de selección, non só nun acordo entre dous xogadores. Pero o sistema único non se mantivo sempre.
En 1993 Kasparov e Short xogaron un match fóra da FIDE; ao mesmo tempo, a federación organizou o match Karpov–Timman. As dúas liñas do título existiron ata o match de reunificación Kramnik–Topalov en 2006. A vitoria de Kramnik restaurou o título único.
Fontes: Museo da FIDE · historia da federación · FIDE · historia dos torneos de candidatos
Como ler hoxe unha partida antiga
Separa o resultado da explicación. Unha vitoria aínda non demostra que cada xogada fose a mellor, e unha avaliación informática actual non mostra automaticamente o difícil que era atopar a solución ante o taboleiro.
Precisa as regras da época, o control de tempo e o formato da competición. Despois escolle unha idea para estudar: o desenvolvemento, a seguridade do rei, a estrutura de peóns. Unha partida histórica resulta máis útil cando a lectura ten unha pregunta concreta.
Fontes e verificación
Os textos son unha exposición editorial de DUEL. Os resultados de torneo contrastáronse coas publicacións oficiais indicadas.